DİMETOKA’DA SEYİTLER CEMAATİ’NİN

SORUŞTURULMASI

YAZI: 7 Cemaziyelûla sene 975 (Kasım 1567) Padişah 2. Selim (Sarı Selim) dönemidir, o yıl Venedikliler’le ticaret antlaşması yenilendi. Özdemir oğlu Osman Paşa ve Koca Sinan Paşaların başarılariyle Yemen’in birçok bölgesi ele geçirildi.

KİMDEN:         

Divân–ı Hümâyûn’dan

KİME:   

Dimetoka Kadısı’na HÜKÜMKİ,

KONU: Dimetoka ilçesinde Seyyidler Cemaatı’ndan Tanrıdağı içinde Bergos Deresi’nde oturan adları bildirilen kişiler mahkemeye çağırılarak onları tanıyan bazı tanıklardan onların durumları iyice öğrenilip Divan–ı Hümâyûna bildirilmesi istenmektedir.

BELGENİN MEÂLİ

Dimetoka (Didymetikon – Yunanistan’da)Kadısı’na HÜKÜM Kİ,

Südde–i Saadetime (saraya) arz–ıhâl sunılub Kazâ–i mezbûrda (Yukarıda adı geçen) Seyyidler Cemaatı’ndan Tanrıdağı içinden Bergos Deresi’nde sâkin olan isimleri muharrer Mûsâ ve Surnacı Hüseyin Ünlü Mustafa nâm kimesneler içün hırsuzlar olub mukaddemâ (daha önce) teftiş olınduğu zamanda kaçub aradıklarında bulınmayub hâliya gelüb zikr olınan yerlerde hırsuzlıkta ve nâ meşrû (kanuna aykırı) işde oldıkları arz olınmağın:

Buyurdum ki;Hüseyin Çavuş vardıkda göresiz arz olındığı gibi mi? Mezbûrları (yukarıda adı geçenleri) getürüb mukademâ teftişlerine bâıs neler olmışdır? Ve teftişten kaçub gıybet (kaybolmaları) itdikleri vâkı’mıdır? Bi–l–fiil mezbûrlardan (adı geçenler) hakk–ı da’vâ ider kimesneler var mıdır? Ve Müselmânlar eyiliklerine şehâdet iderler mi? ne makule kimesnelerdir? Fesâd ü şenaatleri zâhir olub hakk–ı da’va ider kimesneler varsa eshâb–ı hukuk–ı şer’la sâbit olan hakların alıverdikten sonra fesâdları sâbit olanları habs idüb tavsîl–i hallerin yazub bildiresin.

BELGE:           

BOA– Mühimme Defteri Tasnif, Cilt: 7, s. 161

BİLECİK’TEKİ BABAİ; BABA VE

MÜSLİM’İN SAKINCALI OLDUĞU

YAZI: 18 Cemaziye–l–âhir sene 975 (Aralık 1567), Padişah 2. Selim (Sarı Selim) dönemi, Sadrâzam: Sokollu Mehmet Paşa, İran’da 1. Tahmasb’tır. O yıllar (1567–1569) Özdemir Oğlu Osman Paşa ile Koca Sinan Paşa’nın Yemen’i almaları, o yılı, Osmanlı Devleti Venediklilerle ticaret (Kapitülasyon – yıllarca devletin başına belâ oldu şimdiki İMF gibi) antlaşmasını yeniledi.

KİMDEN:

Padişah’tan

KİME:   

Brusa (Bursa) Sancağı Beyi’ne HÜKÜMKİ,

KONU: Söğüt (Bilecik ilinde) kasabasının doğusundaki BOZDAĞ’da korkunç ve tehlikeli olan derbendin sürekli beklenmesi gerektiği, buna da istekli BABA ve MÜSLİM’den başka kimse çıkmadığı, bu kişilerin de sapık inançlı BABAÎ olmaları sakıncalı olduğu...

BELGENİN MEÂLİ

Bursa Sancağı Beği’ne HÜKÜMKİ

Haliya dergah–ı muallâma (saraya) mektub gönderüb livâ–i mezbûre tâbi Söğüt Derbendi nâm muhavvif ve muhâtara (korkulu ve tehlikeli) mahallin hıfzı (korunması) lâzımdır deyû arz olındıkda lâzım ise Baba ve Müslim’den gayri derbendçi yazılmamış deyû fermân–ı şarîf vârid olmağın oraya varılıb görülüb fi–l–vâki’ (gerçekten) ehl–i fesâd olmayub muhavvif (korkulu) olub hıfzı lâzım olmağın tedârik itdirilüb reayâdan birleri rağbet itmeyüb Baba ve Müslim tâifesinden ba’z–ı kimesneler ihtiyâr idüb derbend ortasında tekfur Mağarı dimekle meşhûr yerde birleşüb derbendi bekleyüb hıfz itmeleri undelerine alub kimler idüği isimleriyle yazulub defter olınmışdır lâkin emr–i şerîfde”Baba ve Müslim rafız (sapık inançlı) olduğu derbende gönderilmiyesi” deyû arz eylemişsin imdi BUYURDUM Kİ, BABA TAİFESİ’nden mezkûr derbendin hıfzına kifâyet idecek mikdarı kimesne yazub defterlerini mühürleyüb südde–i saadetime (saraya) gönderesin.

BELGE:

BOA– Mühimme Defteri, cilt: 7, s. 209/578

AHMET YESEVİ EVLATLARINA YARDIM

YAZI: 22 Receb sene 975 (Ocak 1568), Padişah 2. Selim (Sarı Selim) dönemi, o yıl Lehistan (Polonya) ile barış yenilendi. İran ile barış pekiştirildi, Yemen’de Özdemiroğlu Osman Paşa ve Koca Sinan Paşa’nın başarıları ile iç bölgelere girildi. İran Şahı. Tahmasb Sinan Paşa’nın başarıları ile iç bölgelere girildi. İran Şahıl. tahmas.

KİMDEN:

Divan–ı Hümâyûn’dan

KİME:

Şam Defterdarı olub Emir–i Buharcı olan Ahmed Bey’e ve Şam–ı Şerif’e varınca yol üzerindeki Kadılara Hüküm

KONU: Buhara (Özbekistan’da)dan gelen ŞEYH AHMET YASEVÎ Evlâdından ŞEYHZENGİ yanındaki Dervişleriyle Hacca tavafa gidip geri dönerken yollarda saldırılardan korunduğu gibi menzillerde kimse kendilerine güçlük çıkarmasın, bazı yerlerde kendilerine kılavuz verilsin, geçecekleri yerler de tüm gereksinmeleri hazır bulunması sağ sağlam yerlerine ulaşmaları sağlanması için yetkililere emir verilmektedir.

BELGENİN MEÂLİ

Şam–ıŞerîf’e varınca yol üzerinde vâkı’ olan Kadılara HÜKÜMKİ, Diyâr–ı Buhara’dan ŞEYH AHMED YESEVÎ Evlâdından dârende–i (saklayıp getirdiği) Fermân–ı Hümâyun Şeyh ZENGİ zîde nukuluhu (rivayetleri bol olsun) yanında olan Dervişleriyle bile tavaf–ı Beytullahü–l– Harâm ve ziyâret–i ravza–i Mutahhara (Hazret–i Muhammed’in kabri) Hazret–i seyyidü–l– enâm ale–s–salâtü–s–selâm telbiye lidüp (Lebbeyk – emrinize hâzırım) yolda ve izde menâzil ü merâhilde dahl ü taarruz olınmamak babında emr–i şerîfim ricâ etmeğin BUYURDUMKİ, mûmâ–ileyh (yukarıda adı gaçen) ve yanında olan Dervişlerine ve esbâbına Şer’–i şerîffe muhâlif bir ferdi dahl ü taarruz (Şeriata karış kimseyi saldırtmayın) idtirmeyüb ve akçeleriyle (okunamadı) tedârik idüb lâzım olan mahallerde kılavuz virüb emîn ve sâhim Şâm–ı şerîfe irsâl eyliyesin.

Vilâyit–i Şam’ın defter–i kethüdâsı (Kâhya) olub emîr–ı hâc olan (Her yıl hacca gidenler Şam şehrinden geçtikleri için Şam velililri MİRÜ–I–HÂC olarak atanırdı) Ahmed’e HÜKÜM Kİ, Diyâr–ı Buhara’dan ŞEYH AHMED YESEVÎ evladından dharende (Ferman almış) ŞEYH ZENGÎ zîde nukuluhu (rivayetleri bol olsunl) taraf–ı Beytullahü–I–Harâm ve ziyâret–ret–i Ravza–i Mutahhara (Hazret–i Muhammed’in mezarı) Hazret–i Seyyidü–l–enâm aleyyhü–s–salâtü–s–selâmı telbiye (Lebbeyk–Emrinize hâzırım) idüb ol bâbda Hükm–i Şerîfim ricâ itmeğin BUYURDIM Kİ,

Müşârün–ileyh yanında olan dervişleriyle hâcc–ı mezburı (yukarıda adı geçen) edha idüb gelince yolda ve izde menâzil (menziller) ü merâhilde (konaklama yerleri) kendülerine ve esbâbına hilâf–ı şer’–i şerîf (şariata karşı) bir ferdi dahl ü taarruz itdirmeyüb (hiç bir kimseye saldırtmayıp ferâğ–ı bâl ile (rahatlıkla) hâcc–ı mezbûrı (yukarıda adı geçen hacılığı) edâ itdirüb dâme ömrü Sultanıma iştiâlde (parlama) ideler.

BELGE:

  BOA–Mühimme Defteri, Cilt: 7, s. 266/749

KIZILDELİ SULTAN DERGAHI’NI ZİYARET EDEN İRAN

ELÇİSİ VE GURUBUNA YARDIM EDİLMESİ

YAZI: 28 Ramazan sene 975 (Şubat 1568), Padişah 2. Selim (Sarı Selim) dönemi, o yıl Lehistan (Polonya) ile yapılan BARIŞ’ın yenilenmesi, Avusturyalılarla yapılan 8 yıllık BARIŞ’ın yenilenmesi.

KİMDEN:

Divân–ı Hümâyûn’dan

KİME:

Hasköy, Dimetoka, Baba–Eski, Edirne, Bergos (Lüle–Burgaz) Hahrabolu, Karıştıran, Malkara, Çorlu, Podosçuk (Tekirdağ), Ergene, Silivri, Hâslar (Küçük–Çekmece ve Büyük–Çekmece) Kadılarına HÜKÜM:

KONU: İran elçisi yanındakilerle Dimetoka (Yunanistanda) Ve Seyyid Ali Sultan (Kızıl Deli)nın tekkesinin bulunduğu kasaba olup belgede bunu belirtmektedir) ziyarete gidip dönünce yollarının üzerinde veya çevredeki kadılara kafilenin gereksinmelerini karışlamaları onlara hizmette kesinlikle kusur, birhangi olumsuz harekete meydan vermemeleri buyurulmaktadır.

BELGENİN MEÂLİ

1. BELGE:Hasköy (Edirne ile Kırklareli arasında) Kadısına HÜKÜMKİ, Hâliyâ Diyâr–ı Şarkdan (İran) Asitâne–i Saadetine (mutlu kent) gelân elçi müracaatla avdet idüb mahmie–i Edirne’den (büyük kent) taht–ı kazanızda olan Hafsa konak ta’yin olınub Müşârün –ileyh (yukarıda adı geçen) içün kifâyet mikdarı ekmek vesâir zahire tedârik olınması lâzım ve mühimm olmağın arpa ve sair zahire tedârik içün Dimetoka kazâsına ve dahi Hükm–i Şerîfim yazılub irsâl (yollama) olınmışdır, BUYURDUM Kİ, vusûl oldıkda (ulaşınca) zahira bâbında gereği gibi mukayyed olup Müşârün–ileyh içün kifâyet miktarı etmek (ekmek) otluk ve saman tedârik eyleyüb ve mümkin oldığı üzere bulunan yerlerden arpa dahi ihzâr, hazırlama eyliyesin ki Dâr–ı Devletde müzâyaka (sıkıntı) çekilmeye.

2. BELGE: Dimetoka Kadısı’na HÜKÜMKİ,

Hâliyâ diyâr–ı Şarkdan (İran) Asitâne–i saadetime (mutluluk kenti) gelân elçi hüsn–ı icâzetim (izin) olmağla avdet eyleyüb Havsa’da konak mukarrer olmağın (kararlaştırma) Müşârün–ileyhe (yukarıda adı geçen) kifâyet mikdarı (yetecek kadar) zahire tedâriki içün Hâslar (Sancak beylerinden padişahlara mahsus dirlik) kadısına hükm–i şerîfim yazılub gönderilmişdir. BUYURDUM Kİ, vusûl buldukda (ulaşınca) zahire bâbında mukayyed olup taht–ı kazânızda kifâyet mikdarı (yetecek kadar) arpa ve sair zehireden vâfir ü müstevfî (bol surette yetişme) zahire tedârik eyleyüb sahibleri ve yahud vekilleri ile irsâl eyliyesin ki, Müşûrün–ileyh (yukarıda adı geçen) müzâyaka (sıkıntı) çekmeyüb eshâbı dahi sebebî ticâret vâki ola.

Bir Sûreti: Kadıköy Kadısına ekmek tedâriki ider deyû

Bir sûreti: Dimetoka Kadısı’na arpa ve sair zahireden –Yazıldı

Bir sûreti: Baba – Eski ekmek tedârikine – Yazıldı bu dahi Mehmed Çavuş’a virildi.

Bir sûreti: Ergene Kadısı’na makarna içün– Yazıldı bu dahi Mehmed Çavuş’a virildi.

Bir sûreti: Bergos (Lüle–burgaz) Kadısı’na – Yazıldı bu dahi Mehmed Çavuş’a virildi.

Bir sûreti: Hayrabolu Kedısı’na makarna – Yazıldı bu dahi Mehmed Çavuş’a virildi.

Bir sûreti: Karıştıran Kedısı’na Kara Çavuş’a – Yazıldı bu dahi Mehmed Çavuş’a virildi.

Bir sûreti : Maalkara “ makarna – Yazıldı bu dahi Mehmed Çavuş’a virildi.

Bir sûreti: Çorlu “ – bu dahi Ahmed Çavuş’a Kara Ali oğludır.

Bir sûreti: Rodosçık (Tekirdağ) Kadısı’na makarna – bu dahi

Bir sûreti: Silivri Kadısı’na – Bu dahi Ali Çavuş’a virildi.

Bir sûreti: Hâslar Kadısı’na Verildi.

Bir sûreti: Küçük Çekmece Silivri kadısı’na – Ali Çvuşa virildi.

3. BELGE:Vezîr Piyâle Paşa Hazretlerine HÜKÜM Kİ,

Hâliyâ südde–i saadetime mektub gönderüb yukarı cânibden gelân elçi ile sana gönder deyû nâme ile irsâl eylediğin bildirüb Adana’dan dimişiken âlem–i basîre arz olınub ilm–i şerîf–i âlem–i şumûlim muhit olmışdır imdi BUYURDIM Kİ zikr olınan nâme vech–i münâsib görüldüğı üzere cevab yazub elçiye teslim eyliyesin.

BELGELER :      

BOA– Mühimme Defteri, cilt: 7, s. 403

GİRESUN/UĞUR KÖYÜ’NDEKİ

RAFİZİLER’İN CEZALANDIRILMASI

YAZI: Gurre (1–10) Rabiyülâhir sene 976 (Eylül 1568) Padişah 2. Selim (Sarı Selim) dönemidir, o yıl Lehistan ile yapılan BARIŞ yenilendi, Avusturyalılarla yapılan 8 yıllık BARIŞ yenilendi.

KİMDEN:Divan–ı Hümâyun’dan

KİME: Arz–ı Rum (Erzurum) Beylerbeyi’ne HÜKÜM

KONU:Giresun Kadısı’nın haberine göre UĞUR adındaki köyde sapık ininçta kişilerin olduğu, bunlar namaz kılmayıp oruç ta tutmadıkları gibi Ramazan’da içki kullandıkları. Bunların yakalanıp mahkeme edilmeleri söylenenlerin gerçek olduğu anlaşılırsa lâyık olduğu cezalarının verilmesine ilişkin Buyrultu.

BELGENİN MEÂLİ

Yazıldı Mektub götüren Mustafa’ya verildi.

Arz–ı Rum (Erzurum) Beylerbeyi’ne HÜKÜMKİ,

Giresun Kadısı mektup gönderüb a’yân–ı vilâyeden hatîb ve imâm ve müezzin ve sâir sipâh ve gayr–i kimesneler meclis–i şer’a (mahkemeye) gelüb UĞUR nâm karyeden Hacı Bin Abbas veReceb Bin Ramazan ve Yusuf Bin Ramazan ve Mustafa Bin Hasan ve Bayram Bin Pîr Ali ve Mehmed Bin Torlak ve Mehmed Bin Musâ ve Mehmed Bin Mûsâ nâm kimesneler Râfıziyü–l–mezheb (Ebu Bekir ve Ömer’in halifeliğini kabul etmeyen) olub birbirinden avretlerin kaçurmayub nâ–mahremlerle (nikâh düşmeyen) mahlût (karma karışık) olub halîfeleri olmağla gice ile bâ– mahremânlar (en yakın teklifsiz dostlar ile) cem’ olub (toplanıp) nâ–meşrû fiilden (şeriata aykırı) hâli olmayub aslâ namaz kılmayub ve Ramazan–ı şerîfi tutmadıklarından gayri şürb–i hamr idîb (şarab içip çihâr–ı güzînaşâ sebb idîb (sövüp sayma) saadet üzeredir deyû bildirmeğin BUYURDUMKİ, (boşbırakılmış) varıcak bu bâbda erkân–ı vechle mukayyed olub mezkûrleri (adı geçenler) emîn vechile ele getürib dahi toprak kadısı ma’rifeti ile a’yân–ı vilâyetden ve mu’temedün–ileyh (kendisine güvenilen) kimesnelerden hak üzere erkân–ı vechile dikkat ve ihtimâm (özenle işgörme) teftiş idîb göresin arz olındığı üzere râfıziyü–l–ilhâdları var mıdır ahvâlleri nîcedür temâm–ı sıhhatı üzere ma’lûm idinüb râfıziyü–l–İlhâd üzere oldıkları sâbit ü zâhir olanları habs idîb sübût u zuhûr bulân ahvallerin hakikatı üzere yazub bildiresin emrim eveccühle olursam ûcibi ile amel eyliyesin temâm–ı hakk üzere olub hilâf–ı vâkı’ (gerçeğe uymayan) nesne arz itmekden hazer eyliyesin (sakınma).

Fî Gurre–i (1–10) Rebîü–l–âhir sene 976 (Eylül 1568

BELGE:           

BOA– Mühimme Defteri, cilt: 7, s. 779