EĞRİDİR KALESİ MUHAFIZI HAYDAR’IN

CEZALANDIRILMASI

YAZI: 14 cemaziyelulâ sene 982 (Ağustos 1574) Padişah 2. Selim dönemi. 15 Aralıkta Padişah vefat etti yerine 3. Murat geçti.

KİMDEN:

Padişah’tan

KİME:   

Hamid’i (Isparta) Beyi eğridir ve Afsar kadılarına HÜKÜM

KONU: Eğridir kalası muhafızlarından Haydar’in miri ev ve duvarlarını yıkıp hazineye zarar verdiği gibi müselman kadınlarına da satıştığı, bunun elinden ahalinin kurtarılması...

BELGENİN MEÂLİ

Yunus Kethuda’ya virildi

Hamid ili Bey’i Eğridir ve Afşar kadılarına HÜKÜMKİ,

Eğridir Dizdârı (Kalâ Ağası)Yusuf mektub gönderüb kal’a–i mezbûre müstahfızlarından (koruyan) Haydar Hazîne içün vaz’ olınmış miri ev divarların delüb hazineye hiyanet kasd idüb ve herzaman şiddet ne şekaretden hâli olmayub ve müselmanların hatunlarını hammama giderken yolları üzerine durub kimine söyleyüb ve kiminin dahi hakkında envâ’–ı kelemât idüb müselmanlara kemal mertebe ihtilâl virdüği ecilden ahal–i kal’adan bir kimesne sâkin üzere olmadığından maadâ herbirisi mezbûr (adıgeçen) haydar’ın elinden kavlinden âciz kalmışdır ve bi–l–cümle bu şeririn haram–zâdeliğine nihayet olmayub hakkından gelinmesi lâzımdır deyû bildirmeğin BUYURDUMKİ, mezbûrın (adı geçenin) ahvali a’yâh–e viyayetden bi garaz kimesnelerden sıhhat üzere teftiş idüb göresin arz olundığı gibi ise ki, ser’le sâbit ola ol yerden alâkası kal’idülüb dahi ehli ıyali ile Kıbrıs’a sürgün eyliyesin ve varub vasıl oldığına temessük itdirüb gönderesin.

BELGE:

BOA– Mühimme Defteri, cilt. 26, s. 186

ÇANKIRI KURŞUNLU’DA KIZILBAŞ

PİR AHMET’İN

KIBRIS’A SÜRGÜN EDİLMESİ

YAZI: 15 Cemaziyelûla sene 982 (Ağustos 1574) Padişah 2. Selim (15 Aralık’ta vefat etti yerine oğlu 3. Murad 22 Aralık’ta tahta geçti)

O yıl Kılıç Ali Paşa veKoca Sinan Paşa’nın Tunus seferi ve alınması.

Boğdan (Romanya) da çarpışmalar sürmekte.

KİMDEN:Padişah’tan

KİME: Kengri (Çankırı) Beyi’ne HÜKÜM

KONU: Kurşunlu ilçesinin KARAadlı köyünden PÎR AHMED’İN İran’daki Devlet adamları ile sıkı ilişkisi olduğundan ailesi ile Kıbrıs’a sürgün edilmeleri.

BELGENİN MEÂLİ

Abdullah’ın karındaşı Mehmed’e

Kengri (Çankırı) Beyi’ne HÜKÜMKİ,

Südde–i saadetime mektub gönderüb Kurşunlu kazasına tâbi KARA nâm karye sakinlerinden PÎR AHMED nâm kişi yukaru cânible (İran ile) muâmele idüb nezr çıkarub tenhâ gicelerde avret nâ–mahrem kimesnelerle bir yerde cem idib ve cihâr–ı yar–ı güzin (dört halife: Ebu Bekir, Ömür, Osman, Hz. Ali ridranullahi teâlâ aleyhim Hazerütuna haşâ sebb (sövmek) ider deyû ahvâli görülmüştür mukaddema KIZILBAŞLIĞI sâbit olub kimesneler emr–i şerif irâd keçsudur, mezburun (yukarıda adı gaeçen) ahvali görilüb vech,i meşruh üzere kabahat itdüğü şühud–ı adhulle (dindar güvenilir tanık) sâbit olınağın sâbıka (eskiden) kadîm..ferman olmış Kızılbaşlardandır gayret idüb gönderilmemekle yine ol vechle kabahâtdan hâli olmadığın bildirmeğin mezbûr Kıbrıs’a sürgün idilmesini meğin mezbur emir idüb BUYURDUMKİ,

Vusûl bulıcak (ulaşınca) emrim üzere mezkûrın (adı geçenin) ol bir– dahi melâneti zuhûr idibKıbrıs’a sürgün idilsin amma gönderdiğiniz âdeme muhkem (sıkı) tenbih eyliyesin ki yolda gaflet gaybet vitdimek ihtimali olmıya ve karyeden Kıbrıs’a varub teslim oldığını Beylerbeyinden temessük (makbuz) aldırub Sidde–i saddetime (saraya) irsâl eyliyesin (yollama).

BELGE: BOA– Mühimme Defteri, cilt. 31. s. 266/109

DİYARBAKIR’DAKİ ŞÂH İSMAİL

YANLILARININ KIBRIS’A SÜRGÜNÜ

YAZI: 5 Cemaz, yelulâ sene 982 (Ağustos 1571) Padişah 2. Selim (15.12’de vefat etti, o yıl 22 Aralık’da oğlu 3. Murad Padişah oldu, dönemi o yıl Kılıç Ali Paşa ve Koca Sinan Paşa’nın Tunus seferi ve Tunus’un alınması. Boğdan’da çarpışmalar sürmektedir.

KİMDEN: Padişah’dan

KİME: Diyarıbekir Beylerbeyi veRemama Kadısı’na HÜKÜM

KONU: Diyarıbekir’de Baba Şahverdi ile oğlu Hoş’un Rafizi (sapık inançlı) ve Şah İsmail yanlıları ile haberleştiği, bunların yakalanıp yargılanmaları söylenenler gerçek ise Kıbrıs’a sürgün edilmeleri.

BELGENİN MEÂLİ

Burak Çavuş’a virildi

Diyarbekir (Diyarbakır) Beylerbeyi ne ve Remama Kadısına HÜKÜMKİ,

Sen ki, Kadısın Südde–i saadetime (sasaya) mektub getürüb BABAHOŞOĞLUŞAHVERDİ ve Hoş nâm oğlu bed– mezheb (kötü mezhebli) ve yukarı (ânib’le (İran’da Şah İsmail) muâmelesi olub ve nahiye–i Sirerek’de veRemama etrafında olan kurâdan (köylerden) kendülerine nezr (adak) ve kurban gelüb ve babası Şah İsmail’in halifesi olub Rafizi Ebu Bekir, Ömer’in halifeliğini kabul etmiyen) ve küfri zâhir (meydana çıkma) olmağın katı olınub (idamedilme) mezbûrlar (yukarıda adı geçenler) dahi Bi–l–fiil olan rafız u dalâlet (sapık) üzere olub mukaddemâ Diyarıbekir Beylerbeyisi olan Hüseyin dâme ikbalühü (şansı artsın) emr–i şerif mûcebince bu makuleleri teftiş iderken mezbûrların (adı geçenlerin) dahi envâ–ı (ürmi, (çeşit suçu) ve fesadları zâhir olmaığın (meydana çıktı) Kıbrıs’a sürülmek içün yarar kefile virilüb Emir Alaybeyisi Piyale (Paşa) zîde kadrühû (onuru artsın) emr–i serif mücebince mücrimleri Kıbrus’a labul gitmek içün Remâma’ya geldikdemezkûrlar (adı geçenler) gönderilmeyub kalmışdı hâlâ yine şirret ü fesâddan hâli olmayub ahali–i Remamâ mezkûrlerden Kemal mertebe müteşekkî (şikâyetçi)dir deyû bildirmeğin BUYURDUM Kİ,

Vardukta te’hir etmeyüb (geciktirmeden) mezkûrlar (adı geçenler) Şahverdi ve oğlunun ahvalini a’yân–ı vilâyetden bi–garaz (yansız) kimesnelerden teftiş ve tahassuz (iyice araştırma) idüb göresiz fi–l–vak’ı (gerçekten) mezbûrlar (adı geçenler) arz olındığı üzere Rafız u ilhâdla (gerçek inançtan sapma) mârûf olub etrafdan nezr (adak) ve kurban gelüb yukaru (ânib (İran) ile muâmeleleri var ise ki temâm zâhir ve muhakkak ola mezbûrlar hatsidüb ahvalleri de sûbir ve zâhir oldığı üzere yazub arzeyliyesin.

ISPARTA/AĞLASUN’DAKİ YÖRÜKLER

YAZI: 4 Receb sene 983 (Ekim 1575), Padişah 3. Murad dönemi, o yıl Venedikliler’le barışın yenilenmesi imzalandı.

KİMDEN:         

Padişahtan.

KİME:   

Hamid (Isparta) İli Beyi’ne HÜKÜM

KONU: Ağlasun’da Karagöz denen Yörük taifesinden İstanbul’a yollanacak zahireler için deve istemeye giden görevliler Yörükler tarafından feci şekilde dövülüp sakatlandıkları bu kavga çıkaran kişilerin kimler olduğu bildirilmesi istenmektedir.

BELGENİN MEÂLİ

Sinan Çavuş’a virildi

Hamid (Isparta) İli Beyi’ne HÜKÜMKİ,

KARAGÖZ dimekle ma’rûf yürük tâifesi kadîmden (çok eskiden) fesâd üzere olmağın Merhûm Babam Hüdavendigâr (Padişah 2. Selim) tâbe serahu (toprağı, kabri iyi ve temiz olsun) Kütahya’dan bölük halkı ile bölük ağası gönderüb haklarından gelinmek emr olınmak müyesser (kolay) olmayub lâkin yine fesâd üzere olub ve bu def’a AĞLASUNadısı İstanbul zahiresi tahmîl (yükleme) içün mezbûrlardan (yukarıda adı geçenler) emir mücebince kirâ ile deve taleb itdikde varan kadı ademisi ve Anadolu Çavuşlarından Abdi’yi muhkem (iyice) darb idüb (dövüp) ve bir sipâhinin (Timar sahibi, suvarı askeri) kolun amelden (işgörmek) koyub mâ–beyinde (aralarında) muhârebe oldıkda mezkûrların (adı geçenler) dahi bir ademi katl olındığından Dergah–ı Muallâm (saray) çavuşlarından Sinan i’lâm (bildirim etmeğin Buyurdum ki;

Bu husûsı evkât –ı vech (uygun surette) teftiş ve tefahhus (inceden inceye araştırma) kılub göresin fi–l–vâkı’ mezkûr Abdi Çavuş’a emr–i şerîfim mûcebince mezkûrlardan kira deveyi taleb idüb aldıkda emre itaat itmeyub elinden almak içün adem gönderüb bir sipahinin kolın amel–i mânde (sakat) idüb muharebe itdikleri vâki’ ise muharebe iden kimler ise vuku’ı üzere yazub bildiresin.

BELGE:

BOA– Mühimme Defteri cilt: 27, s. 18

SAPIK İNANCA İLİŞKİN KİTAP

OKUYANLARIN SÜRGÜNÜ

YAZI: Zilhicce sene 983 (Mart 1576) Padişah 3. Murad dönemidir.

KİMDEN:         

Padişah’tan

KİME:   

Rum Beylerbeği’ne HÜKÜM

KONU: Bazı kişilerde sapık inanca ilişkin kitaplar olduğu şikâyeti üzere Padişah bu kitaplar kimde bulunursa vakit geçirmeden o kişiyi kitaplarla birlikte İstanbul’a yollanmasını buyurmaktadır.

BELGENİN MEÂLİ

Çavuşlarından Kara Ya’kub’a virildi

Rum Beylerbeği’ne HÜKÜMKİ,

Radoviş (?) kadısı dergah–ı muallâma sûret–i sicill gönderüb kazâ–i mezbûrda (adı geçin ilçede)… tâyifesinden Karşı Fakih ve piri Fakih ve Pasin (?) kazâsında Hûb Mehmed nâm kimesnede Rafızi (Hazret–i Ebi Bekir ve Ömer’in halifeliğini kabul etmeyen) müteallik ba’z–ı kitablar olmağın ahvâlleri tahassus olındıkda Veli Fakih nâm Rafızi’nin Sivas ve Ortapâre kazâlarında kırk cild kitabı olub dört cildini alub mâ adâlarını mezbûr Hûb Mehmed’e emânetdir deyû istimâ olınub (işitilme, duyulma) teftiş olındıkda fi–l–vâki’ zikr olınan kitablar bir mikdarının emânet konılub emânete koyan Veli Fakih fevt olub (vefat edip) karındaşı oğlı Selim Fakih’e teslimitdim deyû cevab virdüğin bildürüb imdi zikr olınan kitablar merkum Selim Fakih’den taleb olınub bulanıb dergah–ı muallâma gönderilmesini emir idüb BUYURDUM Kİ, vardıkda bu hususı teftişidüb sâbit olduğı dört pare kitabı kimden alub mâ’ adâsı dahi kimdedir merkum (yukarıda adı geçen)Selim Fakih’de midir? teftiş idüb zikr olınan kitabları tahsîl dergah–ı muallâma gönderesin ammâ kitablar kimin elinde bulınursa kendülerin kayd u bend ile (yakalanıp) bile gönderesin bu babda kimseye himâyet iktizâsınca dakika fevt etmeyesiz.

BELGE:

BOA– Mühimme Defteri, cilt: 27, s. 399/656