KIZILBAŞ’TAN ALINAN ESİRLERİN

İSTANBUL’A GETİRİLMESİ

YAZI: 15. Ca. 985 (Temmuz 1577) yılı, Padişâh 3. Murad dönemi, o yıl Lala Mastafa Paşa ve Özdemir Oğlu Osman Paşa’nın Gürcistan, Şirvan ve Dağıstan fütuhatları sürmektedir.

Lehistan Krallığı’nın tanınması Limaye antlaşması imzalandı. Bu dönemde kapıkulu disiplini hayli bozulduğu gibi saraya rüşvet ve yolsuzluklar girdi.

KİMDEN:Padişah’tan

KİME: Diyarbekir Beylerbeyi’ne ve Silân Kadısına HÜKÜMKİ,

KONU: Kızılbaş’dan (İran) aldıkları baş ve dil (Düşmandan alınan esir) leri İstanbul’a getirirken Ceman Oymağından bazı kişiler bunların önünü keserek görevli olanları dövüp yaraladıktan sonra bu atları çavuşların ellerinden aldıkları, bu işi yapanların yakalanmaları ve yargılanmaları, şer’an gerekli cezalarının verilmesi.

BELGENİN MEÂLİ

1. BELGE:Dergâh–ı Hümâyûn Çavuşlarından Mehmed Çavuş’a virildi.

Diyarbekir Beylerbeyi’ni ve Silvan Kadısı’na HÜKÜMKİ

Sen ki Kadısın Silvan Beyi Behlül ile mektub gönderüb Van Çavuşlar Kethüdası Hüseyin Mehmed Çavuşla KIZILBAŞ’dan bir nice baş ve dil (esir) ile südde–i Saaddetime (Saray) gelürken Cizre reâyasından aldıkları ulak beygirleriyle gelirken at sahibleri ardlarından yetişüb cemaat–ı mezbûreden (yukarıda adı geçen) atlarımızı alıverin deyû taleb eylediklerinde Âşık Resûl ve Bekir ve Turak nâm kimesneler tevâbi’i ile mezkûr Halil kethuda’nın yoluna gelüb atları çeküb ellerinden alub ve darb–ı şedîd idüb (feci şekilde dövdüğü). Ve daima cemaat–ı mezburenin bu makule fesâdları mukarer olub ısyân üzere oldıkları bildirdiğiniz acilden BUYURDIM Kİ,

Vardıkda mezbûrlardan (adı geçenler) gıybet idenleri (saklananları, şer’le buldurman lâzım olanlara buldurub getürüb ber–vech–i şer’le fasl olmıyan husûsı ehl–ı şer’le teftiş idüb göresin kaziyye (dava) olındığı gibi iseler sâbit olanlar habs ve arz eyliyesin.

2. BELGE: Silvan Beyi’ne HÜKÜMKİ,

Silvan kadısı ile mektub gönderüb Van Çavuşları Kethüdası Halil ve Mehmed Çavuş ile KIZILBAŞ’dan bir nice baş ve dil ile gelüb giderken Cizreye reâyâsından ulak bargiri alub giderken Tefercan’a tâbi’ Ceman oymağına geldiklerinde at sahibleri ardlarından yetişüb cemaat–ı mezbûreden atlarımızı alıveriniz deyû muâvenet taleb itdiklerinde Âşık Rasul ve Bekir ve Turak nâm kimesneler tevabii ile mezkûrların yollarına inüb atları alub ve darb–ı şedîd ile (feci şekilde dövme) eylediklerin i’lâm eylediğiniz ecilden Diyarbekir Beylerbeyi’ne ve kadı–i müşârün–ileyhe (yukarıda adı geçen) BUYURDU Kİ, (Alt tarafı kesilmiştir)

BELGE: BOA– Mühimee Defteri, cilt: 34, s 340

ÇANKIRI/KARA KÖYÜNDEKİ KIZILBAŞ

PİR AHMET’İN KIBRIS’A SÜRGÜNÜ

YAZI: 15 Cemaziyelûlâ sene 985 (Temmuz 1577)

Padişah 3. Murad dönemi, o yıl Sokollu Mehmed Paşa sadrâzamdır. Lala Mustafa Paşa ve Özdemiroğlu Osman Paşaların Gürcistan, Şirvan ve Dağıstanı almaları, Lehistan krallığının onaylanması, Limaye Antlaşması

KİMDEN:

Padişah’tan

KİME:

Kengri (Çankırı) Beği’ne HÜKÜM

KONU: Kara köyünden Pîr Ahmed’in KIZILBAŞ olup İran’daki Safavîler ile ilişkili olduğu için Kıbrıs’a sürgün edilmesi buyruğu.

BELGENİN MEÂLİ

Abdullah’ın karındaşı Mehmed Çavuşa verildi

Kengri (Çankırı) Beği’ne HÜKÜMKİ,

Südde–i saadetime (saraya) mektub gönderüb Kurşunlu kazâsına tâbi’ KARA nâm karye sâkinlerinden PÎR AHMED nâm kimesne Yukaru Cânible (İran’daki Safavîler ile) muâmele idüb ve Şah’a nezir çıkarub ve tenha gecelerde avret–i nâ–mahrem kimesneler ile berâberce cem’ idüb (toplanıp) cihâr–ı yâr–i güzîn (Dört Dost– Hz. Ebu Bekir, Hz. Ömür, Hz. Osman, Hz. Ali) ridvanüllahi teâlâ aleyhim hazretlerine hâşâ (benzetmekten korkulur) sebb ider deyû ahvali görilemekîyçün mukaddema (önceden) nizâm virilmiş kimesneler emr–i şerîf irâd idüb mezbûrın (adı geçenin) ahvali görilüb vech–i meşrûh üzere (gereği gibi) kabâhat itdüği şuhûd–ı udûlle (sözüne inanılır tanıklar) sâbit olmağın sâbıka Kıbrıs’a sürülmesi fermân olınan Kızılbaşlardandır gıybet idüb (kaybolup) gönderilmemekle yine ol vecihle kabâhatdan hâli olmadığın bildirmeğin mezbûr (adı geçen) Kıbrıs’a sürgün idilmesi emir idüb BUYURDIM Kİ Vusûl bulıcak (varınca) emrim üzere mezbûrın (adı geçenin) ol yerden alâkasını kat’idüb Kıbrıs’a sürgün eyliyesin amma gönderdiğim âdema muhkem tenbih eyliyesin ki yolda gaflet gıybet itdirmek ihtiali olmıya karyeden Kıbrıs’a varub teslim olınmasına Beylerbeği’nden temessük (makbuz) aldırub südde–i saadete irsâl eyliyesin.

BELGE:BOA– mühimme Defteri, cilt: 31, s. 109

ADANA KASON’DA SAPIK İNANÇLI KÖR

TATAR’IN CEZALANDIRILMASI

YAZI: 9 Cemaziye–l–âhir sene 985 (Ağustos 1577) Padişah 3. Murat dönemi, sadrâzam Sokollu Mehmet Paşa, İran’da da Şâh 1. Tahmasb’tır. O yıllar: Lala Mustafa Paşa ve Özdemir Oğlu Osman Paşa Gürcistan, Şirvan ve Dağıstan’ı Osmanlı topraklarına kattılar. Lehistah (Polonya) krallığının tanınması.

KİMDEN:         

Padişah’tan

KİME:   

Adana Beği’ne HÜKÜM

KONU: Kason’a bağlı yörede Cemaat dokuz’dan Kör Tatar denen kişi dede ve babadan sapık inançlı olub bugüne kadar hep bu cem’iyyete hizmet ettiği, bu kişinin yakalanıp toprak kadısı huzurunda yargılanıp şeriat üzere cezâsının verilmesi buyurılmaktadır.

BELGENİN MEÂLİ

Anada’da Murad’a virildi

Adana Beği’ne HÜKÜMKİ, hâliya Kason kadısı mektub gönderüb Kazâ–i mezbûra (yukarıda adı geçen) tâbi ‘Cemaat–ı Dokuz’dan KÖR TATAR dimekle ma’rûf kimesne âbha an–cedd Râfız (sapık inançlı) olub bu âna gelince revâfız (Şia mezhebinin aş’rıya kaçan koluna mensub kimseler) cem’iyyetinde hizmet iderken haliya âşikâre ider olub nice şahısları mezhebinden çıkarub başına cem’ idüb fesaddan hâli olmayub vilâyetde da’vada bu cümleye reis olub nice müslümanı şâhid–i zor ile (yalancı şâhid) ikâme (da’vada bulunma) ve ba’z–ı kimesneye iftirâ eyleyüb vilâyet halkına ihtilâl virmişdir deyû arz eylemeğin BUYURDIM Kİ, Vusûl (ulaşma) buldıkda te’hîr etmeyüb mezkûrı (adı geçen) ele getürüb (yakalama) dahi toprak kadısı mahzarında (önünde) a’yan–ı vilâyetden ve bî–garaz (tarafsız) kimesnelerden ahvalin hakk üzere teftiş itdirüb göresin, arz olındığı üzere mülhid ve rafız oldığı sâbit olursa şeriat üzere lâzım geleni icrâ eyliyesin ehl–i müslimini idlâle ruhsat virmeyesin.

BELGE:

BOA– Mühime Defteri, cilt: 31,s. 205

KERKÜK DAKOFA’DAKİ KIZILBAŞLAR’IN

CEZALANDIRILMASI

YAZI: 14 Ramazan sene 985 (Kasım 1577), Padişah 3. Murad dönemi, Sadrâzam Sokollu Mehmed Paşa, İrân’da Şâh 1. Tahmasb’tır. O yıl Lala MustafaPaşa ve Özdemiroğlu Osman Paşaların Gürcistan, Şirvan ve Dağıstan’ı alarak ilk defa Osmanlı sınırı Hazar denizine ulaştı. Lehistan (Polonya) krallığının onaylanması.

KİMDEN:

Padişah’tan

KİME:

Şehrizol Beğlerbeği’ne HÜKÜM

KONU: Şâh İsmail şâh olalı Kerkük’e bağlı Dokofa nahiyesinde birçok KIZILBAŞ olduğu, bunların yakalanıp yargılanmaları buyurulmaktadır.

BELGENİN MEÂLİ

Levend’e virildi

Şehrizol Beğlerbeği’ne HÜKÜMKİ,

Kerkük kadısı mektub gönderüb nâhiye–i Dakofa tâbi’ Arabkendi nâm karyede sâkin Ferrah ve Nasraddin bin Abdülhüseyn ve Ali Bin Abdül ve Receb Bin Şehâb ve Hüseyn nâmkimesneler içün KIZILBAŞ Şâh İsmail Şâh olalı er avret ve kız ile bir yerde mahlût (karma karışık) el ele olub rafzı (şii fırkasına bağlı) zâhir ve peydâ (açığa çıkma) eylemişlerdir deyû haklarından gelinmek ricâsına arz etmeğin şer’le (mahkemede) teftiş ve tafahhus (inceleme denetleme) olınmasını emir idüb BUYURDIM Kİ, (Boş bırakılmış) vardıkda bu babda mukayyed (yakalama) olub mezkûrlerin ahvallerini şer’le tetiş eyleyüb göresin fi–l–vâki’ arz olındığı gibi ise ki, vech,i meşrûh üzere fesad ve şanaatları (kötülükleri) ve nilâf–i şer’ (şeriata aykırı) vasıfları olursa şer’le (mahkeme) sabit olan nâ–meşrû’ (yakışıksız) etvarını yazub sicill ve mahfûz kayd itdirüb vukû’ı (olduğu) üzere arz eyliyesin.

BELGE:

BOA– Mühimme Defteri, cilt: 33, s. 188/91

ÇORUM DUL KÖYÜ’NDEN BEĞ ADLI

KIZILBAŞ’IN CEZALANDIRILMASI

YAZI: 22 Cemaziyelahîr sene 985 (Ağustos 1577), Padişah 3. Murat dönemi, Sadrâzam Sokollu Mehmet Paşa, İran Şahı 1. Tahmasb’tı o yıl Lala Mustafa Paşa ve Özdemir oğlu Osman paşaların Gürcistan, Şirvan ve Dağıstan’ın alınması, Lehistan (Polonya) krallığının onaylanmas,ı Limaye Antlaşması’nın imzalanması.

KİMDEN:

Padişah’tan

KİME:   

Çorum Beği’ne ve Osmancık ve Çorum Kadıları’na HÜKÜM

KONU: Çorum ilçesinin Dul köyünden Beğ adında bir kişi çevresine birçok kişileri toplayarak kadın erkek birlikte içki içtikleri, bu kişinin yakalanıp hakkında soruşturma yapılması.

BELGENİN MEÂLİ

Hacı Paşa Hazretlerinin hizmetinde olan Fazlullah Çorum Beği’ne ve Çorum ve Osmancık Kadıları’na HÜKÜMKİ,

Sen ki Sancak Beğisin mektub gönderüb Çorum kazâsına tabi ‘Dul nâm karyede Beğ nâm kimesne üzerine karye–i mezbhurdan (yukarıda adı geçen) nice kimesneler cem’ olub KIZILBAŞ tavrı üzere kendü avreti ve oğlanları ile şürb–i hamr (içki içme) muâşeret (birlikte) idüb ve nice yerden dahi mezbûre (yukarıda adı geçene) nezir ve cerrare ve kurban cem’ olub bu minval üzere envâ’–ı fiil–i şeni’ (çeşit kötü işler yapıldığı) eyledükde karye–i mezbûre (adı geçen) ahalisinden emir ve Mehmet keyfiyyet–i ahvâli a’yan–ı vilâyetden ve bî–garaz (tarafsız) müselmanlardan suhal olındıkda vech–i meşrûh üzere (anlatıldığı gibi) oldığın haber virdiklerin bildirdüğin ecilden BUYURDIM Kİ, vardıkda te’hîr (geçiktirmeden) itmeyüb mezkûrı ele getirüb dahi meclis–i şer’de (mahkemede) ahvâli a’yan–ı vilâyetden ve bhi–garez kimesnelerden hakk üzere teftiş idüb göresin hakkında ne vechile şahadet iderler ise sicill idüb shuret–i sicill ile arz eyliyesin eğer vech–i meşrûh üzere mülhidler (sapık) olduği şer’le sâbit olur ise habs eyliyesin sonra emrim nevechile sâdır olur ise mûcibi ile (gereği gibi) amel eyliyesin.

BELGE:

BOA Mühimme Defteri, cilt: 31, s. 234/517