ŞAHKULU OĞULLARININ RAFİZİĞİ

YAZI: 7 Ramazan sene 985 (Kasım 1577), Padişah 3. Murad dünemi, Sadrâzam Sokollu Mehmed Paşa, İran’da Şâh 1. Tahmasb’dır.

KİMDEN: Padişah’tan

KİME: Van Beylerbeyi’ne HÜKÜM

KONU: Şâhkulu oğullarıyla Zeynel Bey’in arasının açık olması nedeniyle Şahkulu Oğullarının Rafızılığı kabul edip İran’a sığınmalarının uygun olmadığı kendilerine sancak verip bu terefta kalmalarını sağlamalıdır.

BELGENİN MEÂLİ

Van Beylerbeyi’ne HÜKÜMKİ,

Südde–i saadetime (saraya) mektub gönderüb Yukarı Cânib’e (İran) müteallık ba’z–ı ahvâl ve ihbâr itmişsin mektubda her neki takrîr ü beyân ve tafsîl ü ayân (açık açık bildirme) olınması ile cümlesi pâye–i serîr–i izzet–i masîrime (önüme geldi) arz olınub ilm–i şerîfim muhit (yeterince bilgi alma) olmışdır. Şâhkulu oğulları ile Zeynel Beğ’in mâ–beynleri (arası) ittihâd üzere olmayub ihtilâl üzere olmağla Şâhkulu Oğulları Yukaru Cânib’e (İran) gidüb bi–l–fiil selmas’a (İranda kasaba) vardıkları i’lâm olındı mezkûrların (yukarıda adı geçenlerin) babaları âbâ–i ve ecdâd–ı izâmım (ata ve babalar) zamanlarından berû âsitâne–i saadet–i penâhilerine (mutluluk yeri) sadakat ve ubûdiyyet (aşırı bağlılık) üzere hidmet ide gelmiş nâdir (seyrek) erkeklerden iken hâlâ oğulları mücerred Zeynel Beğ ile bir mikdâr mâ–beynleri (araları) olmağla dâire–i itaatden hurûc idüb (karşı çıkıp) rafız u ilhâd (sapık inanç ve Allah’ı tanımama) ihtiyâr idüb (seçme, tutma) Yukaru Cânib’e (İran’a) tâbi’ olmak mutâbık değildir ubhudiyyet ve itaatda sâbit kadem (yerinde veya sözünde duran) olan kadîmi kullarım hakkında inâyetim (iyilik) bî – diriğdir (esirgemeyen) anlerin hakkında dahi avatıf–ı aleyh,i şâhânem (padişahlık sevgim) mebzûldir (boldur) babaları ülkeleri sancak tarikiyle kendülere virilüb beyne–l–akrân (yaşıtları arasında) mümtâz (seçkin) ser–efrâz (üstün olan) olmaları bâbında Fermhan–ı şerîfim sâdır olmışdır BUYURDIM Kİ, vârıcak bu bâbda mezbûrların (yukarıda adı geçenlerin) husûsına evkhat mukayyed olub dahi kendü cânibinden mektublar yazub ve anlerin hakkında zuhûr iden Fermân–ı şerifimi i’lân idüb envâ’–ı (çeşit) istimâlet (gönül çekme) ile babaları ülkelerine gelmeleri bâbında ikdâm ü ihtimâm (gayret gösterme) eyliyesin in–şâ –Allahü teâlâ yukaru Cânib’den (İran) rû,gerdân (yüz çevirme) olub rafız u ilhâdı (sapık inancı, Allah’ı tanımama) terk idüb cibiletlerinde (yaradılış) olan gyaret–i İslâm muktezâsınca ülkelerine geldikde te’hîr itmeyüb (geçikmeden) vech–i münâsib oldığı üzere gayretlerin sancak tarıkiyle arz eyliyesin ki, muhassasü–l–âmâl (ona ayrılmış istek) olub babaları hidmet ide geldüği üzere anden hidmetin hümâyûnımda bezl–i makdûr (elden geldiği kadar çalışmak) eyliyeler.

BELGE:BOA– Mühimme Defteri, cilt: 32, s. 21/73

HINIS KALESİ’NDEKİ 20 CEPNİ

KIZILBAŞ’IN CEZALANDIRILMASI

YAZI: 13 Rabiyülevvel sene 985 (Mayıs 1577), Padişah 3. Murad, Sadrâzam Sokollu Mehmed Paşa’dır. İran Şahı Tahmasb’dır.

KİMDEN:

Padişah’tan

KİME:

Erzurum (Arz–ı Rum) Beylerbeğisi’ne HÜKÜM

KONU: Hınıs Kal’asında 20 kadar Çepni ile Şah’tan (İran’dan gelme) gelme KIZILBAŞLAR olduğu, bunların Kal’ ada bozgunculuk yaptıkları, bunlara karşı önlem alınması.

METNİN MEÂLİ

Mezkûr (adı geçen) Maksud’a virildi.

Erzurum Beylerbeğisi’ne HÜKÜMKİ,

Hâlâ Hınıs Kal’ası Ağası olan Maksud mektub gönderüb kal’a–i mezbûre (yukarıda adı geçen) müstahfızlarının (koruyucu) gariblerinin aralarında yirmi neferi Çepni ve şarkdan gelmiş tâifeden olub herbirin hâlâ KIZILBŞ ammisi (amcası) ve dayısı olub zikr olınan yirmi nefer hisâr eri cümlesini ıdlâl (yoldan çıkarma) itmişdir deyû bildirmeğin BUYURDUM Kİ, Vardıkda te’hîr iitmeyüb (geçiktirmeden) mezburların (yukarıda adı geçenler) ahvâlini müşârün–ileyh (adı geçen) ağa ma’rifeti ile sâir hisâr erleri garibler (kapıkulu süvari ocaklarının 5. ve 6. Bölükleri) mahzarlarında (önünde) hakk üzere teftiş ve tahkik (araştırma) idüb göresin fi–l–vâki’ (gerçekten) ol mikdhar neferi Çepni tâifesinden olub ba’zıları dahi Şarkdan (İran) gelüb ıdlâl üzere (bozguncu) iseler ol makuleleri ale–l–esâmi (adlarıyle) defter idüb ve ıdlâllerin mufassalan (bozgunculuklarını uzun uzadıya) yazub arz eyliyesinsana anler hakkında emrim ne vechile sudûr iderse mûcibiyle (gereği) amel eyliyesin.

BELGE:

Mühimme Defteri, cilt: 30, s. 222

ŞEBİNKARAHİSAR’DAKİ KIZILBAŞLAR’IN

CEZALANDIRILMASI

YAZI: 28 Ramazan sene 985 (Ekim 1577) Padişah 3. Murad dönemi, o yıl Gürcistan alındı.

KİMDEN: Divân–ı Hümâyûn’dan

KİME:Karahisar Şarkî (Şebinkarahiser) Beyi ve Kadısı’na HüKÜM

KONU: Karahisâr Şarkî kazalarında Kızılbaş Mezhebine bağlı Rafızı İlhâd (Haz. Ebu Bekir ve Ömer’in halifeliğini kabul etmeyen, Allah’ın birliğine inanmayan, dinsiz) inancında kişilerin olduğu, bu kişilerin hakkında araştırma, soruşturma yapılması gerçekten böyle kişiler varsa yargılanıp cezalarının verilmesi için Karahisar Şarkî Beyi ve Kadısına HÜKÜM

BELGENİN MEÂLİ

Beyler Kethüdası Ridvan’a virildi

Karahisar Şarkî (Şebinkarahisâr) Bey’ine veKadısına HÜKÜMKİ,

Sen ki Kadısın mektub gönderüb livâ–i mezbûr (adı geçen sancakta) tâbi kazâlardan olan ba’z–ı KIZILBAŞ mezheb olub Rafızî ü ilhâd mezhebiyle salik olub (tarikata giren) kurâlarada (köylerde) cem’iyyetler idüb (örgüt kurub) şer’–i şerîfe (şeriata) muhâlif (karşı) nice ef’âl–i şeni’a (kötü, yakışıksız iş yapmak) ve evzâ’–ı fazîhaları (alçakça durumlar) olub kurâ–i mezburenin (yukarıda adı geçen köyler) ekserisi serbest olub haklarından gelinmeyüb ol sebebden hırsuzlık ve harâmilik idüb ve ekseri yatak olub reâyâ ve berâya (tüm insanlar) ellerinden âciz ve fürûmânde (çaresiz kalma) olmışlardır deyû bildirmekde ahvâlleri görilüb bî –mezheb olanlar (mezhebsiz olanlar) ki haklarından gelinmeği emr idüb BUYURDUM Kİ,

Vardıkda bu bâbda gereği gibi mukayyed olub (ayaklarına zincir ve pranga vurarak) onun gibi Rafızî ü ilhâd (Haz. Ebu Bekir ve Ömer’in halifeliklerini tanımayan, sapık inançlı) ve şirret ve fesâdlar üzere olub serbest kurâda (köyler) sâkin olanları serbest sahiblerinden taleb idüb getür deyû ahvâllerde temâm–ı hakk üzere bî– garez (yansız) ehl–i vukuf (bilir kişi) îmân teftiş idüb göresin arz olındığı gibi olub bî–mezheb (mezhebsiz) ve KIZIBAŞ oldıkları sâbit olanlar (kanıtlanma)ki haklarında şer’la âmil olub (dinsel kurallarla) şer’le (dinsel) lâzım gelânı edâ idüb yerine koyasın ânin gibi serbest sâbilerinden ehl–i fesâd olanlar taleb olındıkda inâd idüb virmezlerse yazub arz eyliyesin.

Fî 28 Ramazan sene 985 (Ekim 1577)

BELGE: BOA– mühimme Defteri, cilt: 33, s. 128

“EVİNDE NAMAZ KILAN KAFİR, KARISI DA BOŞTUR.”

YAZI: 8 Zilkaade sene 985 (Ocak 1578), Padişah 3. Murad dönemi, o yıllar Osmanlı– İran savaşları devam etmekte, Lala Mustafa Paşa ve Özdemir Oğlu Osman Paşa’ların Gürcistan, Şirvan veDağıstan’ı almaları. Fas’ta Portekizlilerle Vadiyyüssebi Zaferi elde edildi.

KİMDEN:

Padişah’tan

KİME:

Brusa (Bursa) Kadısı’na HÜKÜM

KONU: Bursa’da bir imam: “Evinde namaz kılan kâfir, karısı da boştur” dediği için küreğe konmuş.

BELGENİN MEÂLİ

Mezkûr Ali’ye virildi

Bursa Kadısı’na HÜKÜMKİ,

Dârende–i Ali gelüb mukaddemâ Muhzır Ahmed nâm imam içün evinde namaz kılan kendü kâfir avreti boşdır didi deyüb Sevindik ve Musâ ve Ahmed ve Pervane nãm kimesneler rûzyşâhid ifâde itmekle küreğe konulub hâlen şerîf ile ıtlak olınmışken mezbûrları vech–i mukaddemâ küreğe konılmışdır deyû rencîde itmekden hâli olmadıkları bildirüb inâyet itmekde BUYURDUM Kİ,

Vardıkda göresin emr–i şerîfle kürekden ıtlâk olınub şer’a muhâlif vaz’ı yoğiken mezbûrları min vech rencîde iderlerse men’ü def’ idüb hilâf–ışer’a ol–vechile rencîde itdirmiyesin.

BELGE:

BOA– Mühimme Defteri, cilt: 33, s. 209

İRAN’DAKİ KIZILBAŞ’LARIN

CEZALANDIRILMASI

YAZI: 9 Zilhicce sene 985 (Şubat 1578) Padişah

3. Murad dönemi, o yıl Lala Mustafa Paşa ve Özdemiroğlu Osman Paşa’nın Gürcistan Şirvan ve Dağıstan fütuhatları sürmektedir.

Toskana (İtalya’da) ile Ticaret Antlaşması imzalandı.

KİMDEN:

Padişah’tan

KİME:

Rum Beylerbeyine HÜKÜM

KONU: O yöredeki KIZILBAŞ olanların yakalanıp hapsedilmeleri yargılandıktan sonra cezalarının verilmeleri hakkında.

BELGENİN MEÂLİ

Rum Beylerbeyi’ne HÜKÜMKİ.

Ol Câniblerde (yöre) KIZILBAŞ nâmına olanlar hüsn–i tedbîr ile getürilmek içün Kara Yakub irshal olınmışdır (yollanmış) BUYURDUM Kİ,

Vardıkda te’hir itmeyüb daima bu husûsa mukayyed olub yukaru Cânibe (İran) hüzûr (adaklar) sadakât (sadakalar) gönderüb Rafız ü ilhâd (Ali yandaşı, sapık inançlı ile ma’ruf olan mülahide (yoldan sapmış) ve revâfız (Şiiler) kara Yusuf’dan suâl olınub dahi hüsn–i tedarikle elegetüilüb ahir tarikle habsidüb vuku’ı üzere arz eyliyesin amma bu bahane ile kendü halinde olan Sünni mezhebler ahz olunub rencide olınmakdan hazer (sakınma) eyliyesin

BELGE:

BOA– Mühimme Defteri Cilt: 33 s. 451