MANİSA’DAKİ SAPIK İNANÇLI

KİŞİLERİN YAKALANMASI

YAZI: 15 Cemaziyelûlâ sene 985 (Temmuz 1577), Padişah 3. Murad dönemi, o yıl Lala Mustafa Paşa ve Özdemir oğlu Osman Paşa’nın Gürcistan, Şirvan ve Dağıstan fütuhatı sürmektedir.

Lehistan Krallığı’nın tanınması Limaye antlaşması imzalandı. Bu dönemde kapıkulu disiplini hayli bozulduğu gibi rüşvet, yolsuzluk saraya girdi.

KİMDEN:

Padişah’tan

KİME:

İzmir Kadısı ve Saruhan (Manisa) Beyi’ne HÜKÜM

KONU: Sapık inanç ile ünlü olan Manisa’da yakılan Baba Bendi’nin dağılan adamları İmir Ali, Hamza ve Sofu oğlu Mehmed’in çevresine toplandıkları, cahil kimseleri doğru yoldan çıkardıkları, bunların vakit geçirmeden yakalanmaları hakkında.

BELGENİN MEÂLİ

İzmir Kadısı’na Saruhan Beyi’ne HÜKÜM Kİ,

Bundan akdem ilhâd ile meşhûr olan nice kimesneleri tarîk–ı dalâletle iğvâ (azdırma) itdiği şer’le sâbit olmağla emr–i şar’le Mağnisa (Manisa) şehrinde ihrâk–ı bi–n–nâr (ateşte yakılan) olan BABA BENDİ nâm mülhid (Allah’ı inkâr eden, dinsiz) ki yanında olan Kızılbaş melâhid (dinsizler) perâkende idilmiş ler iken (dağıtılma) hâlâ olan Kızılbaş melâhid (dinsizler) perâkende idilmişler iken (dağıtılma) hâlâ girû bir yede cem olub İmir Ali ve Hamza ve Sofu Oğlu Mehmed nâm kimesneler nice hâli zihn (cahil) zimmî (gayr–i müslim) kimesneleri mukaddemâ fâside ile i’tikadlarını tahvîl idüb mezheb–i bâtıl ve işâ’a–i tarîk–ı dalâlet itdikleri (doğru yoldan saptırma) i’lâm olanmağın ahvâlleri şer’la teftiş olınmasını emir idüb BUYURDUMKİ, vardıkda mezbûrları (yukarıda adı geçenleri) ihzâr idüb (mahkemeye getirme) ahvallerinehl–ı vukuf ve bî –garaz (yansız) müselmanlardan hakk üzere teftiş idüb fi–l–vâki’ vech–i meşrûh üzere ilhâd mezheb bâtıl üzere oldıkları vâki’ midir nicedir? temâm vâkıf olub olub ânun gibi i’tikadları bâtıl olanları birer kefillere virüb ahvâllerin yazub bildiresin.

BELGE:

Mühimme Defteri, cilt: 31, s. 125

BOZOK’TA ŞAH İSMAİL

YANLILARININ İDAM EDİLMELERİ

YAZI: 20 Cemazielâhir sene 986 (Ağustos 1578)

Padişah 3. Murad dönemi İran’da Şah Tahmasb’tır.

Osmanlı Sadrâzamı: Lala Mustafa Paşa’dır.

O yıllar, Osmanlı–İran savaşları sürmekte, Fas’ta Portekizlile yapılan Vadiyüssebil savaşında Portekizliler yenildi.

KİMDEN:         

Padişah’tan

KİME:   

Bozok (Yozgat) Beği’ne HÜKÜM

KONU:  İran’da Şah İsmail adına çalışan fesad ehli’nin yakalanıp yokedilmeleri.

BELGENİN MEÂLİ

Kethüda Ali’ye verildi

Bozok Beği’ne HÜKÜMKİ,

Mektub gönderübŞAH İSMAİL nâmına zuhhur eyliyen ehl–i fesâd–ı ele getürmek içün âdemler gönderildiği ŞAH İSMAİL nâmına olan müfsidin halifesi olan Coşd oğlu Hüseyn nâm müfsid rast gelüb muhkemcenk idüb mezbûrı elegetürüb kayd u bend (prangaya vurma) ile sana getürdüğün bildirmiştin oltada herne dilediğin mâlûm oldı imdi halife nâmına olub ele gelen coşd oğlu Hüseyin Siyaset emredüb (idamedilmesi: BUYURDUM Kİ, vardıkda mezkûr (adı geçen) emrim üzere siaset eyleyüb (idam) hakkından gelesin ve emrim yerine vardığın yazub bildiresin ve Şah İsmail nâmına olan müfsidi dahi ele getürmeğe sa’î eyliyesin.

BELGE:

BOF– Mühimme Defteri C. 35, s. 169/433

KIZILBAŞLIK’TAN SÜNNİLİĞE GEÇEN

ABBAS’IN OSMANLI’YA KABULÜ

YAZI: 21 Şa’ban sene 986 (Ekim 1578), Padişah 3. Murat dönemi, Sadâzam: Sokollu Mehmet Paşa, İran’da 1. Tahmasb’tır. O yıllar (1578–1590) Osmanlı İran savaşları devam etmekle, Lala Mustafa Paşa ile Özdemir oğlu Osman Paşa Gürcistan, Şirvan ve Dağıstan’ı Osmanlı topraklarına katmaya çalışmakta, Osmanlı Devleti sınırları Hazar denizine dayanır.

O yıl, Fas’ta Vadiyüssebil zaferi, Osmanlı Devleti Toskana (İtalya) ile Tecaret antlaşması imzaladı.

KİMDEN: Padişah’tan

KİME:Şehr–i Zol (Suriye’de) Beylerbeyi’ne HÜKÜM

KONU: İran Şahı’na bağlı olan Abbas, Osmanlı Devleti yöneticilerine yaklaştığını mektupla bildirdiği, İslâm dinine yaklaşmasını padişah çok beğendiği, hele askeriyle İran toprakları içinde birçok kişiyi kılıçtan geçirmesi, bu topraklar ele geçince ödüllendirileceği bildirilmektedir.

BELGENİN MEÂLİ

Şemsi Paşa hazretlerine tâbi’ kethüdaya virildi

KIZILBAŞ’a (İran) tâbi’ iken Âsitane–i saadetime (İstanbul) arz–ı ubudiyyet (bağlılığını bildirme) eyliyen ümerâdan Abbas Süleyman sana gönderdiği Farisi mektubı südde–i saadetime (padişaha) getirüb sükûn–ı kalb hâsıl olub din–i İslâma meyl itmeğin gelüb sana mülâki olub yanında olan askeri ile yararı ile yararı ile müretteb melâhide (Allah’ı inkâr edenlen, dinsizler) tarafına müteveccih olub mevzi’ (Ubutu ve Kızıl ozatdan) Yazvin’e (İran’da) varınca iki günlük yoldır otuz nefer melâhideye rast gelüb kılıçdan geçirüb başlarını kesüb sana getürdiğin ve kardeşi bayazid Bey’in oğlu olan yarar olub KIZILBAŞ’a tâbi’ Tahir bey Urpar ülkesini feth olmak melhûzdır (muhtemel) inaa Allah teâla fethi müyesser oldığı yurt ve ocak tedariki sancak inayet olınmasını rica evledigün i’lâm evlemiş imdi olbabda her neki demiş ise ma’lûm–ı şerîfim olub zikr olınan mahal inşaallahü teâlâ fethi müyesser oldıkda müşârün-ileyhin kardeşi oğluna tevcih olınmak mukarrerdir (kararlaşmış) BUYURDIM Kİ, (boş bırakılmış) buldıkda (ulaşınca) anâ göre müşârün–ileyhe (Abbas’a istimâlet (teselli etme) veresin ki, (daimâ) ubudiyyette (bağlılıkta) kadem–i râsihi (sağlam ayağı) dem olub a’dânın (düşman) mümkin oldığı üzere (hezimetleri bozgun vaktinde) mecd ve merdâne (yiğitlik) olub (evnâ’–ı) yüzakları sa’y ve ihtimâm ola.

BELGE: BOA– Mühimme Defteri, cilt: 35, s. 318/809

GAZİANTEP–BİRECİK‘TE

VASIL KÖYÜNDE BAYAT TÜRKMENİ

SÜLEYMAN’IN CEZALANDIRILMASI

YAZI: 21 Şa’ban sene 986 (Ekim 1578), Padişah 3. Murat dönemi, Sadrâzam Sokollu Mehmet Paşa, İran’da Şâh 1. Tahmasb’tır. O yıllar, Osmanlı –İran savaşları sürmekte, Osmanlı Devleti Toskana (İtalya) ile ticaret antlaşması imzaladı.

KİMDEN:

Padişah’tan

KİME:   

Ayıntab (Gazi Antep)Beği’ne HÜKÜM

KONU: Gazi Antep ve Birecik arasındaki Vasıl köyünde Süleyman adında biri, Şam Bayadî Türkmen içinde biri “Ben Şah İsmail’im” diyerek devlete başkaldırınca ona yardım için 40–50 atlı toplayıp yardıma koştuğu, fakat üzerine varılınca yandaşları çil yavrusu gibi dağılıp kaçtıkları, bu Süleyman’ın yakalanıp cezalanması buyurulmaktadır.

BELGENİN MEÂLİ

Kethüdası Veli’ye virildi

Ayıntab Beği’ne HÜKÜMKİ,

Mektub gönderüb Ayıntab Birecik mâ–beyninde Vasıl nâm karyede Süleyman nâm harem–zâde bundan akdem (önce) Bozok’da Şam Bayadı Türkmanı içinde bir kimesne “Ben Şâh İsmailim” deyu harekete mübâşeret itdikte kırk elli nefer atlu eşkıya cem’ idüb varub mezkûr (yukarıda sözü edilen) haram–zâdeye muâvenete (yardıma) gitmeği esnasında iken husûs–ı mezbhur (adı geçen) istimâ’ (duyulma) olındıkda tedarik idüb üzerine varılmak kasd olındıkda cem’ itdüği atluyı tağıdub kendü dahi gaybet (kaçma) idüb tedâriği ne ider ki ma’lûm olmamağın üzerine varılub ele getürmek murâd olınub lâkin ne vechile ele getürilmek (yakalama) mümkin olmayub ihmâl dahi olınursa külli fesâd müeddi (neden olma) olmak ihtimali olmağın her ne vechile ele getürmek mümkin olursa varılub ele getürmek bâbında emr–i şerîf virilmek ricâsına arz itdüği ecilden BUYURDIMKİ, (boşbırakılmış) vardıkda olub mezburı (adı geçeni) herne vechile olursa tedarikle ele getürub dahi habs idüb ahvali üzere arz eyliyesin

BELGE:

BOA– Mühimme Defteri, cilt: 35, s. 360/802

TARSUS’TA BİN KADAR KİŞİNİN BAŞI OLAN KIZILBAŞ NUR BABA’NIN İDAM EDİLMESİ

YAZI: 9 Zilhicce sene 985 (1578), Padişah 3. Murat dönemi, Sadrâzam Sokollu Mehmet Paşa, İran’da Şâh 1. Tahmasb’tı.

O yıl, Osmanlı – İran (1578–1590) savaşı devam etmekte, Lala Mustafa Paşa ve Özdemir oğlu Osman Paşa’ların Gürcistan, Şirvan ve Dağıstanı almaları. Fasta Portekizlere karşı Vadiyüssebil zaferi Toskana (İtalya) ile ticaret antlaşması imzalandı.

KİMDEN:         

Padişah’tan

KİME:   

Tarsus Beği’ne veFason Kadısı’na HÜKÜM

KONU: Tarsus yöresinde Nur Baba adındaki kişinin Kızılbaş olub Yukarı Canib (İran) ile ilgisi olduğu, bunu denetleyip söylenenler gerçek ise hemen hakkından gelinmesi.

BELGENİN MEÂLİ

Beğler âdemi Girav’a virildi

Tarsus Beği’ne Fason Kadısı’na HÜKÜMKİ,

Sen ki, kadısın, sûret–i sicill gönderüb kazâ–i mezbhure (adı geçen) tâbi’ Cemaat dokuz’dan NURBABA nâm kimesne KIZILBAŞ olub âyin bi–l–ilhâd üzere hafiyyeten (gizli) cem’iyyet üzere iken izhâr eylemek oldığını arz olındıkda a’yân–ı vilâyetden teftiş olınub Yukarı Cânible (İran) alâkası olub KIZILBAŞ idüğini sâbit olursa hakkından (yok edilme) gelinmek içün irsâl olınan emr,i şerîf mûcebinde teftiş olındıkda bî–garaz (yansız) müslümanlardan hiç kimseler mezbûr içün KIZILBAŞ olub vilâyetde bin kadar mikdarı kimesnenün başı olub nice da’valarda teslimi vilâyete ihtilâlden olmayub rafızi ve mülhiddir (sapık inançlı) deyû şehâdet (tanıklık etme) eylediklerin bildirmişsin BUYURDIMKİ, (boş bırakılmış) vardıkda NURBABA vech,i meşr®uh (gereği gibi)KIZILBAŞ olub ve eli altında nice kişileri olub fitne ve fesâd ve rafızi ilhâd (sapık inançlı)dır deyû a’yân–ı vilâyetden müslümanlar şehâdet idüb tahte–ş–şer’ sâbit olursa emr –sâbık üzere hakkından gelesin (yok edesin).

BELGE:

BOA– Mühimme Defteri, Cilt: 33, s. 451