BAĞDAT’TA SAPIK İNANÇLI KİŞİLER HZ. HÜSEYİN’İN TEKKESİ

YANINDAKİ EVLERE YERLEŞİYOR

YAZI: 5 Muharrem sene 987 (Şubat 1579), Padişah 3. Murat dönemi, Sadrâzam Sokollu Mehmet Paşa, İran’na 1. Tahmsb Şâh’tır. O yıllar 1578–1590 Osmanlı –İran savaşları sürmekte, Lala Mustafa Paşa ve Özdemir Oğlu Osman Paşa’nın Gürcistan, Şirvan, Dağıstan fütühatı, Osmanlı sınırları Hazar Denizi’ne dayandı.

KİMDEN: Padişah’tan

KİME:Bağdad Beğlerbeyi’ne ve Defterdarı’na HÜKÜM

KONU: Bağdad’ta İran’dan gelen bazı kişiler İmam–ı Hüseyin’in Tekkesine bitişik evlere yerleştikleri, Osmanlı –İran savaşları nedeniyle yeniden Yukarı Cânib’e (İran’a) kaçtıkları, boş kalan bu evlerin miri tarafından gereksinim sahiplerine satılması.

BELGENİN MEÂLİ

Müşârün–İleyhin kapıtekhüdasına virildi

Bağdad Beğlerbeği ve Defterdarına HÜKÜMKİ,

Sen ki Beğlerbeğisin mektub gönderüb bundan akdem sallallahü aleyhi ve sellem zamanında Yukarı Cânibden (İran) nice Rafızi (sapık inançlı gelüb kasabada İmam–ı Hüseyin radiyeallahü anhü âsitanesi (tekke) ününe bina idüb mülkler yerler satun alub hâlâ on canibden tâife–i aceme gerû diyarlarına gidüb evleri ve mülkleri hâli (boş) kalmışdır, hâli kalan evler cânib–i mîriden (hazine tarafından) ve yahud vakf–ı cânibden fürüht (satma) olınmak babında emr–i şerifim rica idilmek ecilden firar idenlerin evleri mîri tarafından bey’ (satış) olınması emridüb BUYURDIM Kİ, ânun gibi revâfız (sapık inançlılar) tâifesinden olub girû Yukaru Cânibe (İran’a) firar itmekle hâli kalan evlerin mîri tarafından bey’ idüb (satma) bahâlarından hâsıl olan meblağı mîri içün kabz idesin.

BELGE: BOA– Mühimme Defteri, Cilt: 36, s. 96/279

2. BELGENİN ÇEVİRİSİ

YAZI: 5 Muharrem sene 987 (Şubat 1579), Padişah 3. Murat dönemidir.

KİMDEN: Padişah’tan

KİME: Müşârün–ileyhümâya (Bağdad Beylerbeyi ile Defterdarı’na)HÜKÜM

KONU: Bağdad’ta İmam–ı Hüseyin tekkesi yanındaki caminin bazı yerleri yıkıldığı, bunun onarımı için 7 000 flori (84 000 gümüş kuruş = 840 Lira) masraf tahmin edildiği, bu paranın Bağdad hazinesinden ödeneceği bildirilmektedir.

BELGENİN MEÂLİ

Müşârün –İlyhe (Beylerbeyi Kethüdası) virildi

Müşârün–ileyhe HÜKÜMKİ,

Sen ki beğlerbeğisin mektub gönderüb Bağdad’ta İmâm–ı Hüseyin âsitanesine (tekke) muttasıl camiin bazı yerleri harab oldığı ta’mire muhtaç oldığı ve bu ta’mir içün yedi bin flori (7 000 flori= 84 000 gümüş kuruş = 840 Lira) masraf tahmin edildiği bildirilmekde, bu meblâğın da Bağdad hazinesinden verilüb ta’mir idileceği buyurılmaktadır.

BELGE:BOA– Mühimme Defteri, cilt: 36, s. 96/280

BOZOK/BUDAKÖZÜ, ARTOVA

İLÇELERİNDEKİ SAPIK İNANÇLI

KİŞİLER’İN CEZALANDIRILMASI

YAZI: 23 Muharrem sene 187 (Şubat 1579), Padişah 3. Muat dönemi, Sadrâzam: Sokollu Mehmet Paşa (o yıl 12 Ekim’de Sokollu Mehmet Paşa öldürüldü), İran’da Şâh 1. Tahmasb’tır.

O yıllar:e1578-1590 Osmanlı İran savaşları, 1577–1579 Özdemir oğlu Osman Paşa ve Lala Mustafa Paşa’nın Gürcistan ve Şirvan’ı alması.

KİMDEN:Padişah’tan

KİME: Bozok (Yozgat) Beyi’ne. Budaközü ve Artıkâbâd ve Tokat Kadılarına HÜKÜMKİ

Zeamete (geliri en az 20 000m, en çok 100 000 akçe olan)

KONU: Budaközü ve Artıkâbad (Artova) ilçelerinde sapık inançlılar olup İranla haberleşiyorlar diye zeamet sahibi Hamza, Bozok beyine şikâyet etmektedir.

BELGENİN MEÂLİ

İbrahim nâm kimesneye virildi

Bozok Beği’ne Budaközü ve Artıkâbâd ve Tokat Kadılarına HÜKÜMKİ,

Zeamete müstahak olub Amasya sancağındaki Nemre nahiyesinde Köpri–Pazar nâm karyede on bir bin tımarı olan Hamza Oğlu İbrahim nâm sipahi arz-ıhâl sunub Artıkâbâd kazasında Emir Ali Halifenin arkabasından İhtiya oğlu Mansur Halife ve Budaközü kazâsında Nakleni oğlu dimekle meşhur kimesneler hakkında cevabında ba’z–ı rafız ve mülhidler (sapık inançlılar) halife namına olub Yukaru Canib (İran) ile münasebetleri olub kendü mübâşeretiyle ele getürülmek(yakalama) kabıldır deyû bildirmekde BUYURDIMKİ, (boş bırakılmış) vardıkda mezbûrın mübâşeretiyle eğer zikr olunan kimesneleri Halife nâmına olanları her fırsatda taht–ı ele getürüb (yakalayıp) ahvallerin teftiş idüb mezbûrları (yukarıda adı geçenleri) habs idüb arz eyliyesin.

BELGE:

BOA– Mühimme Defteri, Cilt: 36, s. 141/394

ANKARA’NIN BİRÇOK KÖYÜNDEKİ ŞAH İSMAİL

YANLIŞI TÜRKMEN KIZILBAŞLAR’IN

HAKLARINDAN GELİNMESİ

YAZI: 9 Safer sene 987 (Mart 1579), Padişah 3. Murad dönemi, Sadrâzam Sokollu Mehmed Paşa (13 Ekim’de süikast yapılacak. Osmanlı–İran savaşları sürmekte, o yıl, Lala MustafaPaşa ve Özdemiroğlu Osman Paşaların Gürcistan, Şirvan veDağıstan’ı zaptetmeleri.

KİMDEN:         

Padişah’tan

KİME:   

Ankara Beği’ne HÜKÜM

KONU: Ankara’nın birçok köyünde sapık inançlı Kızılbaşlar olup köylerden adak ve hediye toplayarak Şah İsmail’e ulaştırdıkları, bunların haklarından gelinmesi.

BELGENİNMEÂLİ

Okçu Abdi Çavuş’a virildi

Ankara Beği’ne HÜKÜMKİ,

Mektub gönderüb livâ–i mezbûrda (adı geçen sancakta) bir nice pâre karyeler kadimden (eskiden) rafız u ilhâd (Ebu Bekir Ömer ve Osman’ı halife kabul etmeme, Allah’ın birliğine inanmama) müttehem (suçlu) olmağla teftiş olınub (denetlenerek) hattâ bu ânda iki nefer kimesne cümle karye halkından nezir (adak) ve hedayâ (armağanlar) tarîkiyle hayli nesne cem’ idüb defter olınub ziyaret–nâmeleri ile irsâl olındı deyû bildirildi gönderilen temassük (makbuz) mukaddemâ Şâh İsmail’in’dir BUYURDIM Kİ,

Vardıkda tenbihden hâli olmayub onun gibi rafz u ilhâdıyle müteârife (gerçek sapık inançlı oldukları) olub bi–l–fiil dahi yukarı cânib ile (İran’la) alâkaları olanları temâm künhi (gerçek olduğu) ile ma’lûm olursa isimleriyle defter idilüb irsâl eyliyesin (yolla).

BELGE:

BOA– Mühime Defteri, cilt: 36, s. 171/669

İRAN SAVAŞINDA ESİR ALINAN KIZILBAŞ YÜZBAŞI AHMET AĞA’NIN OSMANLI ADAMLARI İLE TAKAS EDİLMESİ

YAZI: 12 Şa’ban sene 987 (Eylül 1579), Padişah 3. Murad dönemi, Sadrâzam Sokollu Mehmed Paşa, İran’da Şâh I. Tahmasb’dır. Osmanlı– İran savaşı tüm hızıyle sürmekte, o yıllar, Lala MustafaPaşa ile Özdemir Oğlu Osman Paşalar Gürcistan, Azarbeycan, Şirvan veDağıstan’ı zaptetmeleri.

KİMDEN:         

Padişah’tan

KİME :  

Van Beylerbeyi’ne HÜKÜM

KONU:  İran savaşında esir tutulan KIZILBAŞ yüzbaşı Ahmet Ağa’nın İstanbul’a getirildiği, bu Ahmet Ağa ile İran’da habsedilen Osmanlı adamlarının değiştirilmelerine ilişkin buyuruldu.

BELGENİN MEÂLİ

Van Beylerbeyi’ne HÜKÜMKİ,

KIZILBAŞ (İran) ile olan cenkde ele geçirilen ve südde–i saadetime irsâl eylediğin Yüzbaşı Ahmet Ağa ile Kızılbaş (İran) da bulunan kimesnelerden bizlerden yerine halâs itmek (kurtarmak) üzere ıtlâk olması (salıverilmesi) richa eyledüği ecilden mezkûr (Adı geçen) Ağa adamlarından (boş bırakılmış) irsâl olınmışdır BUYURDIM Kİ, (boş bırakılmış) vardıkda mezkûrı (yukarıda adı geçeni) Kızılbaşlarda olan mahbûslardan birbirleriyle istibdâl itmek (değiştirmak) üzere ıtlâk eyliyesin (salıvermek) amma ber–vechile tedârik eyliyesin (salıvermek) amma ber–vechile tedârik eyliyesin ki, halâs olmak (kurtulmak) ihmâl olmıya.

BELGE:

BOA– Mühimme Defteri, cilt : 40, s. 69/155

ŞAH İSMAİL YANLISI KIZILBAŞ

GÖÇMELERİN İZLENMESİ

YAZI: 20 Şa’ban sene 987 (Eylül 1579), Padişâh 3. Murad dönemi, Sadrâzam Sokollu Mehmed Paşa’dır. O yıl Lala Mustafa Paşa ve Özdemiroğlu Osman Paşaların Gürcistan, Şirvan ve Dağıstan’ı fethetmeleri.

KİMDEN:         

Padişah’tan

KİME:   

Bender (Moldavya’da), kili (Rusya(da), Dörek (?), Kadılarına HÜKÜM Kİ,

KONU: İran’dan aileleriyle birlikte 100 kadar göçmen Osmanlı Devleti’ne sığınıp önce Akşehir’e getirildikleri sonra Varna (Dobruca Deliorman) yöresine yerleştirildikleri fakat Şah İsmail yandaşı olmalarından korkularak yetkililerin bunları her an dikkatle izlemeleri buyurulmaktadır.

BELGENİN MEÂLİ

Bender, Kili ve Dörek kadılarına HÜKÜM Kİ,

Bender Kili kazâsından Mevlânâ Nurullah gelüb Yukaru KIZILBAŞ Evbâş Hândan yüz neferden ziyade KIZILBAŞ ehli ve ıyâli ile firâr idüb gelüb mâmâlik–i mahrûsama (Osmanlı Ülkesi) dâhil olub taht–ı kazâda geldiklerinde Kızılbaş’dan firâr itdikleri fehm olınub (Anlaşılma) ahvâlleri tetebbu’ olınmak üzere iken Akşehir kazâsına varubba’de Akçaşehir kadısı bir gemiye koyub Varna’ya göçürdüğin i’lâm eylemeğin BUYURDUM Kİ,

Vardıkda mezbûr (adı geçen) kadı ile görüb dahi ahvâlini evkât–ı vechle teftişidüb göresin fi–l–vâki Yukaru KIZILBAŞ (İranlı Şiiler) bed– fiâl (yaptığı işler kötü olan) tarafından ol mikd–r neferden ziyâde KIZILBAŞ ehli ve ıyâli ile firâr idüb gelüb Memâlik–i Mahrusâma (Osmanlı Devleti) dâhil olub taht–ı kazânıza geldiklerinden sora Akçaşehir kazâsına varub ba’de kazâ–i

Sakın umursamazlık yapma, ihmalcılıktan sakınasın diye senbanbaşı (Yeniçeri Ocağının 65. Cemaat Ortasını oluşturan sekbanların başı)Yusuf, Allah O’nun şanını sürdürsün, tarafından mühürlü mektup verilmekle uzun uzadıya anlatıldığı üzere uygulayın (mühürlü mektup virilmekle vech–i meşruh üzere amel olınmak bâbında).

Fi Evâil sene 1187 (Şubat 1774)

BELGE: BOA – Cevdet Askerî no 39890