İRAN’DAN PARA ALANLARIN HAKLARINDAN GELİNMESİ

YAZI: 28 Şa’ban sene 987 (Eylül 1579), Padişah 3. Muad dönemidir, İran’da Safavîler’den 1. Tahmasb bulunmaktadır. Sadrâzam Semiz Ahmed Paşadır. O yıl Lala MustafaPaşa ve Özdemir oğlu Osman Paşaların Gürcistan, Şirvan veDağıstan’ın alınması.

KİMDEN: Padişah’tan

KİME: Artıkâbâd (Artova), Zile Kadılarına HÜKÜM

KONU: Artıkâbâd’ın Arap köyünden bazı kişilere verilmek üzere İrân’dan (Şah Tahmasb) 1500 Flori (11.yy’dan önce Floransa –İtalya’da– basılan altın para üzerinde zambak resmi bulunuyordu) geldiği, bunların kime olduğu araştırılması gerçek olduğu takdirde bu kişilerin haklarından gelinmesi (yokedilmeleri) için Zile kadısı görevlendirilmektedir.

BELGENİN MEÂLİ

Kadı adamına virildi

Artıkâbâd ve Zile kadılarına HÜKÜMKİ,

Sen ki Artıkâbâd kadısısın mektub gönderib Rafızi ve ilhâd (Ebu Bekir, Ömer ve Osman’ın halifiliğini tanımayan, gerçek inançtan dönen) ile meşhûr olub Yukaru Cânib (İran’da Safavîler ile/ ile muâmeleleri olanları serr (okunmamadı) tefahhus (inceden ince araştırma) eylemek bâbında hükm–i hümâyûnın gönderilmeğin emr–i şerifim mûcibince tefahhus (araştırma) olındıkda ARAB nâm karyeden Emir Ali Oğlu Mansur Halîfe nâmına olub ve karye–i mezbûreden (yukarıda adı geçen köy) Şâh ali bin Mansur ve Mehmed bin Kulı nâm kimesneleri şer’–i şarife mahkemeye ihzâr idüb (çağırıp) mezkûr (yukarıda adı geçen) Mansur’dan suâl olındıkda Mansur ve İsmail ve Hasan ve diğer Hasan Halîfe nâm kimesneler bizim emrimizde cem’ olub bin beşyüz kese flori Yukaru Cânibden (İran’dan) gelen Emir Ali Halîfe’nin âdemi Şâh Bende’ye teslim itdik ve bundan maadâ Bozok (Yozgat) ve Tokat ve Artıkâbâd (Artova) kazâlarından üç bin nefer âdem defterin mezbûr (adı geçen) Şâh Bende’ye virüb ol dahi bildirib sûret ile Yukarû Cânibe (iran’a) gidüb ve Yukaru Cânib’den (iran’dan)Halîfe nâmına olan kimesnelere kaftan ve kılıç gelüb Akdağ’da cem’iyyet (toplantı) etseler gerekdir deyû cevab virüb ve mezbûr (yukarıda adı geçen) Şâh Ali ve Mehmed’den sûal olındıkda inkâr ile cevab virüb ehl–i karye Yukaru Cânib’de olan Emir Ali Halîfe’nin akrabasındandır ve Rafızi ve ilhâd (Haz. Ebu Bekir, Ömer, Osman’ın halifeliğini kabul etmiyen, gerçek inançtan dönen) üzeri olub Yukaru Cânib ile (iran’la) muâmeleleri mukarrerdir (kuşkusuz vardır) deyû şehâdet eylediklerin (tanıklık yaptıkları) sicill eyledüğin bildirmişsiz imdi BUYURDIM Kİ,

(Boş) Vusûl buldıkda bu husûs muktezây–şer’–i şerif hakk üzere teftiş eyleyüb göresin kaziyye (olay) arz olınduğı gibi ise onun gibi rafız ve ilhâdı (üç halifeyi tanımayıp, gerçek inançtan dönen) şer’la sâbit olanların ber–muktezây–ı şer’ kadîm haklarından (yok edilmeleri) gelüb emrim yerine varduğın arz eyliyesin amma bu bahâne ile kendü hâllerinde SÜNNÎ MEZHEB MÜSLÜMANLAR’a hilâf–ı şer’–i şerîf (şeriata karşı) teaddî ve tecâvüzden (baskı ve saldırıdan) olınmakdan ve rafız ve mülhidlere (Haz. Ebu Bekir, Haz. Ömer ve Haz. Osmanın halifeliklerini tanımayan, sapık inançlı) celb ve ahz içün himâyet (onlara yardım, kollama) olınmakdan ziyâre hazer idüb (çok sakınma) şer’–i şarîfe (İslâm şeriatı) muhâlif (karşı) kimesneye iş olmakdan (bir insanın başına iş çıkarmayın) be– gayet ihtirâz eyliyesin.

BELGE:BOA – Mühimme Defteri, cilt: 40, s. 212/279

SAPIK İNANÇLI ABDÜSSELAM’IN

ORTADAN KALDIRILMASI

YAZI: 27 Ramazan sene 987 (Ekim 1579), Padişah 3. Murad, Sadrazam Lala Mustafa Paşa’dır. İran’da Şâh 1. Tahmasb.

O yıl, Lala Mustafa Paşa ve Özdemir Oğlu Osman Paşaların Gürcistan, Şirvan ve Dağıstan’ı almaları.

KİMDEN:         

Padişah’tan

KİME:   

Bağdad Beylerbeyi’ne HÜKÜM

KONU: Abdüsselâm adındaki kişi halkı doğru yoldan sapıtmaya, batıl mezheplilerle işbirliği yaptığı, sapık inançlı olduğu, buradaki olayları İran’a bildirdiği, bu kişinin ortadan kaldırılması uygun olacağı.

BELGENİN MEÂLİ

Bağdad Beylerbeği’ne HÜKÜMKİ,

Mektub gönderübAbdüsselâm nâm kimesne içün kadıyım deyû halkı idlâl (doğru yoldan çıkarma) idüb ve bî– mezheb (dinsiz) ve Râfız (sapık inançlı) olub mülâhide (sapık inanca kayan) ile ihtilât (görüşme) eyleyüb mülhid ve müfsid (sapık inançlı ve bozguncu) olub ve Solak Mülhid yanına varub hâşâ sebb–i eshab (Ebu Bekir, Ömer ve Osman’a küfür edip) bu cânibde vâki’ olan ihbarı Yukaru Cânib’e (İran) firâr eyliyen Şahbaz nâm mel’ûna bildirmekden hâli olmayub ve–l–hâsıl mezkûr (yukarıda adı geçen) habs olınub izâlesi (yok etme) lâzımdır deyû bildürdiğin ecilden pâye–i serîrime arz olındıkda siyaset (idam) olınması emir idüb BUYURDUM Kİ,

Varıcak mezkûrın (yukarıda adı geçen) hakkında arz itdüğin husûslar vâkı’ ise emrim üzere siyâset (idam) eyliyesin ve emrim yerine varduğında yazub bildiresin.

BELGE:

BOA– Mühimme Defteri, cilt: 40, s. 290/666

SAPIK İNANÇLI KELÂS BEY’İ

İBRAHİM’İN YARGILANMASI

YAZI: 18 Zilhicce sene 987 (Ocak 1580), Padişah 3. Murat dönemi, Sadrâzam Semiz Ahmet Paşa, İran’da 1. Tahmasb’tır. O yıl Osmanlı Devleti İngiltere ile ticaret antlaşması imzaladı.

KİMDEN: Padişah’tan Buyuruldu

KİME: Şehrizol Beğlerbeği’ne HÜKÜM

KONU: Kelâs Beyi İbrahim İranlılar ile sıkı bağlantısı olub, devletten uzak durduğu gibi Osmanlı Ordusuna zahire yollamadığı, yetkililerce durumunun araştırılarak incelenmesi, ayni zamanda sapık inançlı da olduğu bu durumu da yargılanması.

BELGENİN MEÂLİ

Müşârün–ileyhin (adı geçen) kethüdası Mehmet Kethüdaya virildi

Şehrizol Beğlerbeğine HÜKÜMKİ, Südde–i Saadetime (saray) mektub gönderüb sâbıka (eskiden) Kalas Beği olan İbrahim Beğ için KIZILBAŞ (İran) ile külli ittihâd (sıkı birlik) ve adamları daimâ KIZILBAŞ’a (İran’a) varub üç yıldan berû cem’iyyete gelmeyüb Fermân–ı Hümâyûnıma itaat ve asker içün zahire virmeyüb ve Manya (?) hâkimi olan İskender dâme uluvühü ululuğu sürüp gitsin) igvâ idüb (yolunu şaşırtma) adamlar koyub meyre nâm mülhidi (sapık inançlı) gönderüb meyre nâm mülhidin karındaşı olan Şahverdi ve öz karındaşı hâtırı içün iğvâ idüb KIZILBAŞ’a gönderüb muttasıl adamları varub gelmekle külli fesâda sebeb oldığına nice ihtiyar ümerâ ve alay beğleri ve züemâ (yıllık geliri en az 100 bin akçe) ve çavuşlardan mu’temedün–aleyh (güvenilir kişi) kimesneler haber virdiklerin ve mezkûrın (adı geçen) ahvâlı Sâbıka Dûstûr–ı mükerrem (kanuna uyan) Serdar Vezirim Mustafa Paşa’ya i’lâm olındıkda sancağı Budak dâme izzühü (yüceliği sürsün)ye virilüb sancağını gelenlerden bir iki def’a düşman üzerine varub yirmi iki nefer mühlidin (Şii fırkası) başını kebüs sana getürdükleri ve livâ–i mezbûr ahalisi cümleten sâbıka olan İbrahim Bey’den müteşekki ve müşârün–ileyden (MustafaPaşa) şükrân üzere oldıkların bildirmişsin olbâbda dahi her ne dimiş isen ma’lûm–ı şerîfim olmışdır imdi mezbûr İbrahim dâme mecduhû (Budak) (yüceliği artsın)Beğ’e havâle tekr®ar hakk üzere görelüb sıhhatı ile havâle tahassus (iyice araştırma) olınmasını emir idüb BUYURDIM Kİ, vusûl buldukda müşârün–ileyhin ahvâlini mu’temedün–aleyh (güvenilir kişi) kimesnelerden hakk üzere dikkat ve ihtimâm (özenle) üzere teftiş ve tafahhus eyleyüb göresin fi-l-vâkı’ (gerçekten) KIZILBAŞ (İran) ile ihlâd (gerçek inançtan dönme) ve ittifak (birlik) ve mukabelesin (karşılıklı) oldığı ve asker–i zaferinin içün zahire taleb olındıkda virmeyüb teallül (savsaklama) eyledüği ve müşârün–ileyhe iğvâ idüb ihtilâl eyledüği ve bi–lcümle rafızı ve ilhâdına mütallik ahvâl–i shair zulüm ve teadileri ne ise ehl vaziyetile ma’lûm idinüb sıhhatı üzere arz eyliyesin sonra ânin hakkında emrim nevechile olursa mûcib ile (gereken) amel eyliyesin.

BELGE:BOA, Mühimme Defteri Tasnif, cilt: 39, s. 142/323

USTRUMCA’DAKİ SOFTALARIN

CEZALANDIRILMASI

YAZI: Muharrem sene 988 (Şubat 1580), Padişah 3. Murat dönemi, Sadrâzam: Semiz Ahmet Paşa, İran’da Şâh 1. Tahmasb’tır.

O yıl, Osmanlı Devleti İngiltere ile ticaret antlaşması imzaladı.

KİMDEN:

Padişah’tan

KİME:

Ustrumca (Strumitsa– Makedonya’da) Kadısına HÜKÜM

KONU: Ustrumca’da İnehan Bin İskender adında birinin evini softaların bastığı, evindeki eşya ve parasını zorla aldıkları, bu softalara Durmuş Bin Bali adındaki birinin yataklık ettiği, bu kişilerin yakalanıp yargılanmalarını istemektedir.

BELGENİN MEÂLİ

Küstendil züemasından Veli Oğlu Mehmed’e virildi

Ustrumca Kadısı’na HÜKÜMKİ,

Sûret–i sicill gönderüb bundan akdem (önce) İnehân bin İskender nâm kimsenin evini Suhte ve ba’z–ı ehl–i fesad kimseler basub malını garet idüb Ali nâm emred oğlunı çekdiklerin zkr olunan ehl–i suhtelerin (softa) Durmuş Bin bali kimesne yatakları deyû mezkûr inehân da’vâ idüb da’vasına mutabık udûl (hakdan ayrılmayan) müsliminden ba’z–ı kimes– nelerfi–l–vâki’ daimâ ehl–i fesad ve şekavet olan suhteler mezkûr Durmuşun evini yatak idinüb fesâda mübâşeret iderler deyû şehâdet itdiklerin bildirmişsin imdi umûm üzere teftiş memnu’dır (yasak) BUYURDUM Kİ, hükm–i şerîfim vardıkda mezkûr Durmuşın ehl–i fesad eyleyüb bu makule ef’âl sâdır olur deyû a’yân–ı vilâyetden başka mu’temedün–aleyh (güvenilir kişiler) kimesneler haber virirlerse ihzâr (mahkemeye çıkarma) gayreti derlerse (kaçıp gizlenme) şer’le buldurub getürdüb dahi bervech–i şer’le (yargılama) fasıl olmayub on beşyıl mürûr itmeyen husûslar husamâ (karşı taraf) müvâcehesinde (önlerinde) şer’le evkât–ı vechile teftiş eyleyüb göresin fi–l–vâki’arz olındığı üzere ehl–i fesad olub haram–zâde ve suhtalara mu’în (yardımcı) ve yatak olduğı üzere şer’le (mahkeme) sabit olursa üzerlerine şer’le sâbit olan hukuk ba’del– sübût alıverdikden sonra sipahî ise habs idüb arz eyliyesin değil ise mutezây–ı şer’–i şerîf (şeriat) üzere amel eyliyesin.

BELGE:BOA– Mühimme Defteri, cilt: 39, s. 1926404

TEKE YÖRESİNDEKİ SUHTELERİN

HAKLARINDAN GELİNMESİ

YAZI: 16Ramazan sene 988 (Ekim 1580) Padişah 3. Murad dönemi, Sadrâzam: Semiz Ahmet Paşa, İran’da Şâh 1. Tahmasb’tır.

O yıl, osmanlı Devleti İngiltere ile ticaret (kapitülâsyon) anlaşması imzaladı.

KİMDEN:

Padişah’tan

KİME:

Eğridir Kadısı’na

KONU: Teke (Antalya) ve hamid (Isparta) yöresinde Sofra takımı köylere ve yolculara saldırarak insan öldürme, paralarını zorla aldıkları gibi ırz ve namusa da el uzattıkları, sipahilerin bunların haklarından gelmeleri isteği.

BELGENİN MEÂLİ

Bu dahi reîse virildi

Eğridir Kadısı Müfettiş–i Emvâl (mal ve mülk denetmeni) olan Mevlânâ mektub gönderüb Teke ve Hamidili sancaklarında suhte (Softa) tâifesinin külli cem’iyyetleri ve kemâl–i mertebe isyanları olmağla katlnüfus (insan öldürme) ve garet–i emvâl (mal çalma) idüb müslümanların tâze oğlanlarını çeküb alub bunların emsâli envâ’–ı zülm ve teadî (düşmanlık) eylediklerin arz eylediğin ecilden teftiş olınması emr idüb BUYURDIM Kİ, (boşbırakılmış) vardıkda onun gibi bi-l-fiil dahi suhte tâifesinin ve sair eşkıyanın cem’iyyet var ise muhâfazaya kalan Alâiye sancağı Beği Sinan ve sair muhâfazaya kalan sipahilerin serdarlarına mektub ve adam gönderüb yanına getürdüb dahi mezbûrlar (softalar) üzerine gitmezler ise isimlerini yazub bildiresun, fesad ve şanaat idenlerin cem’iyyetlerini dağıdub eşkıyasını ele getürüb fesâd ve şenaat babında zâhir olanların haklarından şer’le (mahkeme) lâzım gelânı icrha idüb ehl–i fesâda asla ruhsat virmeyüb amma ol meclis–i şer’a da’vet idilüb yine şer’–i şerîfe itaat itmeyüb isyan mukarrer olursa tımarları alına.

BELGE:

BOA– Mühimme Defteri, cilt: 43, s. 292/561