KIZILBAŞLAR’IN TEFTİŞİ

YAZI: 13 Muharrem sene 990 (Ocak 1582), Padişah 3. Murat dönemi, Sadrâzam: Koca Sinan Paşa, İran’da Şâh 1. Tahmasb’tır.

KİMDEN:

Padişah’tan

KİME:

Rum Beylerbeyi’ne HÜKÜM

KONU: Önceleri KIZILBAŞ’ın teftişine yollanan görevlinin işine son verildiği, eğer bazı kişilerden teftiş bahanesiyle para veya bir şey aldıysa elinden alınarak sahiplerine geri verilmesine ilişkin buyuruldu.

BELGENİN MEÂLİ

Naciyüllah’a virildi

Rum Beğlerbeği’ne HÜKÜMKİ,

Bundan akdem (önce)KIZILBAŞ nâmına olanların teftişine gönderilen kimesne ol husûsâtı men’ olındı ve ve kimesneden nesne almış ise alınub eshâbına iâde edildikden sonra bu cânibe (bu tarafa) gönderin (boşbırakılmış) vardıkda bu husûsı evkhat vechile hakk üzere teftiş idüb göresin KIZILBAŞ teftişinde bahane ile varub şer’–i şerîfe mugayir kimesneden ahz ve celb (birşey almışa) itmiş ise bir def’a şer’le (mahkeme) fasıl olmayan da’valarını kadı muvâcehesinde (önünde yüzleşme) evkât vechile hakk üzeöre teftiş idüb göresin şer’–i şerif (şeriat) ve emr–i hümâyûnıma mugayir kimesneden ahz ve celb idüği şer’le (mahkeme) sâbit ve zâhir olursa şer’le sâbit olını hakkı bî–kusûr eshhabına alıverdikten sonra mezkûrı (müfettişi) bu cânibe gönderin şöyle ki, mezbhur kimesne teftiş husûsında ahz u celbi (rüşvet) eylemek, hile ve hüd’a (yalan dolan) ve tezvîr ve telbise (aldatma) sülûk etmiş olub ol makule nesnesi zuhûr iderse vuku’ı üzere sicill idüb sıhhat ve hakikat ile arz eyliyesin.

BELGE:

BOA– Mühimme Defteri – cilt: 46, s. 223/483

HAYMANA’DA AYNA YAZICI’NIN

SAPIK İNANÇLI OLDUĞU HAKKINDA GELİNMESİ

YAZI: 13 Muharrem sene 990 (Ocak 1582), Padişah 3. Murat dönemi, Sadrâzam: Koca Sinan Paşa, İrân’da Şâh 1. Tahmasb’tır. Osmanlı Devleti Doğu’da eğemenliğini sürdürmek istemektedir.

KİMDEN:

Padişah’tan

KİME:

Karaman Beylerbeyi’ne, Ankara ve Turgud Kadıları’na HÜKÜM

KONU: Haymana hâsları (yıllık geliri yüz bin akçeden – 6666.6 kuruş) reâyasından olan Ayna Yazıcı’nın fesat takımından (sapık inançlı) olduğu başkalarını da yanlış yola götürdüğü bunların haklarından gelinmesi buyurulmaktadır.

BELGENİN MEÂLİ

İbrahim nâm asekiye virildi

Karaman Beğlerbeği’ne ve Ankara ve Turgud Kadıları’na HÜKÜMKİ, Haymana hâsları reâyâsından Ayna Yazıcı dimekle ma’rûf (tanınan) kimesne kadîmdan eşkıya serdharı ve hırsuz yatağı olub feshad ve şenhâat ve teadîsinin (kötülük ve düşmanlık yapma) nihayeti olmamağla ele getürilüb (yakalayıp) üzerine küllhı mevhad sâbit olub ba’z–ı yoldaşları ile habs olınmışdır deyû sâbıka arz olındığından südde–i saadetime arz olınub mezbûrlardan siyasete (idam cezası) müstahakk olanlar mahallinde siyaset (idâm) olınub bakileri (kalanları) südde–i saadetime (saraya) gönderilüb küreğe konmak içün emr–i şerîf virilmeğin ande varıldıkda mahbhus olanlar gıybat (kaçıp) idüb haklarından gelinmediği ma’lûmım olmağın BUYURDIM Kİ, vusûl buldıkda bu bâbda ta’kib olınub mezbûrları ihzâr (mahkemeye çıkarma) idüb gıybat iderlerse şer’le (mahkeme) buldırılması lâzım olanlara buldırub mezburları ber–vech–i şer’le (mahkeme) fasl olınmış olmayub ve on beş yıl mürûr itmeyen husûslarını hakk üzere teftiş idüb göresin yoldaşlarından üzerlerine fesâd v şenâatı sâbit ve zâhir olub şer’le siyesete müstahak olanların haklarından geline.

BELGE:

BOA– Mühimme Defteri, c. 46, s. 325/741

AFYON SANDIKLI ÇAY KÖYÜ HALKI

SAPIK İNANÇLI OLDUĞU İÇİN...

YAZI: Sene 990 (Ocak 1582), Padişah 3. Murat dönemi, Sadrâzam KocaSinan Paşa, İran’da 1. Tahmasb’tır.

KİMDEN: Padişah’tan

KİME: Karahisar–Sahib (Afyon)Beyi ile sandıklı kadısı’na HÜKÜM

KONU: Sandıklı ilçesi ÇAY köyü ahalisi sapık inançlı olup her yıl evlerinde şarap yaparak meydanda içtikleri, gelen geçen Müslümanlara da sataştıkları, onlara ağır sözler söyledikleri, bu kötü işleri yapanların yargılanmaları isteği.

BELGENİN MEÂLİ

Anadolu Defterdarı Beği’nin adamlarından Ali’ye virildi.

Karahisar–Sahib (Afyon)Beği ve Sandıklu Kadısı’na HÜKÜM Ki,

Sâbıkan Talha ve Çine Kadıları ile Aliş ve Yunus nâm müderrisler mektub gönderüb Sandıklu kazâsından ÇAY nâm karye ahalisinin eskeri mülhid (sapık inançlı) olub her sene evlerinde şürb–i hamr (içti kullanma) olub alâniyyeten (herkesin gözü önünde) fısk–ı fücûr (hakk yolundan çıkıp ahlâka aykırı) idüb şer’–i şerîfe (şeriat) muhâlif hareket eylediklerinden maddâ eşirrâ (edepsizler) tâifesinden olanlar birbirleriyl ittifak idüb hevhalarına (şehvet düşkünü) tâbi olmayan Müslümanların üzerlerine zorbalık eyleyince itaat–ı şer’–i şerîf itmedikleri nice hüccet ve olub vilâyet–i mezbûre (Afyon) fukarası ellerinden âciz olub her vechile zıdd,ı âmmdır (herkesin nefret ettiği) deyû bildirdikleri ecilden BUYURDIM Kİ,

Hükm–i şerîfim vusûl (erişme) buldukda mezkûrları (içki içenler) hüsn–i tedarikle ele getürüb Toprak kadısı ma’rifetiyle hakk üzere teftiş idüb göresin her vechile şer’le (mahkeme) fasl olmayub on beş yıl mürûr (süre geçme) itmeyen husûsları müvâcehelerinde (mahkemede yüz yüze) şer’–i şerîf hakk (şeriata göre) üzere teftiş idüb göresin fi–l–vâki’ kaziyye (gerçekten sorun) dehi olduğı gibi olub vechi meşrhuh üzere fısk–i fücûrları (hak yolundan çıkıp ahlâka aykırı) olub hilâf–ı şer’i şerîf (şeriata aykırı) olundı ise buyruğı üzere ahvalleri mufassal ve şurûh (açıklama) yazub südde–i saadetime (saray) arz eyledikden sonra emrim ne vechile sâdır olursa mûcibeyle amel eyliyesin (emrime uygun işlem yapasın).

BELGE:BOA– Mühimme Defteri, cilt: 48, s. 79/221

BAĞDATTA KAPILARINA KIZILBAŞ TACI ASILARAK TUTUKLANANLAR

YAZI: 3 Safer sene 990 (Şubat 1582), Padişah 3. Murat dönemi, Sadrâzam: Kanijeli Siyavuş Paşa, İran’da Şâh 1. Tahmesb’tır. Yıllar (1578–1590) Osmanlı –İran savaşları sürmektedir.

KİMDEN:

Padişah’tan

KİME:

Bağdad Beylerbeyi’ne HÜKÜM

KONU: Bağdad ilinde bazı kişiler kendi halinde olanların evlerine KIZILBAŞ tacı asarak onları sapık inançlı diye tutukladıp cezalattırdıkları, böyle yapan kişiler yakalanıp yargılanarak cezalandırılmaları buyuruğu.

BELGENİN MEÂLİ

Acem Ağa’ya, Kadısına veDefterdara

Bağdad Beylerbeğine HÜKÜMKİ,

Hâlâ vilâyet–i Bağdad’da ba’z–ı gammaz (fitneci, iftiracı) nice müslümanları kendü hâllerinde ibâdet ve kâr–ı kesblerinde iken mücerred ahz ü celb (yakalatmak) içün hilâf–ı vâki’ KIZILBAŞ ve RAFIZ’dır deyû gamz (fitnecilik) itmekle üzerlerine şer’le nesne sâbit ve zâhir olmayub hilâf–ı şer’ ve kanun rencide olınubakçe ve altunları alınduğı istimâ’ (duyulma) olınmağın BUYURDIM Kİ, vardıkda bu bâbda mukayyed olub kimesne üzerine şer’le (mahkemece) fitne sâbit ve zâhir olmadığın ba’z–ı gammazlar sözün ile hilâf–ı şer’ eve kanun kimesnelerin akçaların aldırmayasın ve ba’z–ı kimesnelerin haberleri yok iken evlerine KIZILBAŞ tacını bırakub sonra evini basdırub tac bulundı deyû KIZILBAŞ’dır deyû tutub habs idüb kadıya iletmeyüb şer’le üzerinde sâbit olmadığı hilâf–ı şer’ ve kanun akçalarını alub bu kimesneler rencide idilmemesi.

BELGE:

BOA– mühimme Defteri, cilt: 46, s. 348/801

SAPIK İNANÇLI DENİP MALLARINA

EL KONULMASI

YAZI: 10 Rabiyü–l–ûlâ sene 990 (Mart 1582)/, Padişah 3. Murat dönemi, Sadrâzam Kanijeli Siyavuş Paşa, İran’da 1. Tahmasb’tır.

KİMDEN:

Padişah’tan

KİME:

 Cebele Beyi Mâûn Bey’e ve Şehriban Kadısı’na HÜKÜM

KONU: Şehriban yöresinde bazı kişiler suçsuz insanları sapık inançlı diye ilgililere bildirip onları tutuklattırdıkları ve sonra onların mal varlığına el koydukları, bu kişilerin yakalanıp cezalandırılmaları.

BELGENİN MEÂLİ

Merkum Riza’ya virildi

Cebele (Bağdad’ta) Beği Maûn Beğ’e ve Şehriban Kadısı’na HÜKÜMKİ, Bağdad kadısı mektub gönderüb Şehriban kazâsına tâbi’ nahiye–i Tarikat–ı Horasan sakinlerinden olub erbâb–ı tımardan olan dârende Rizafddin bin Hâcı Mekdir içün her vechile sâlih ve mütedeyyin (dindar) ehl–i sünnet ve cemaatden dindâr kimesne iken mukaddemâ (önce) Mehmed ve Salâhaddin ve Kâzım ve Süveyz nâm kimesneler rafız (sapık inançlı) isnâd idüb ehl–i örfe (kadılar) gamz (münafık) itmekle nice zaman habs itdüdüb sâbıka Bağdad Kadısı olan Mevlânâ Mirzâ Mahdûm dâmet fazâilühû (erdemliği çoğalsın) ahvâlini ehl–i vukufdan ve mu’temedün–aleyh (güvenilir) müslümanlardan teftiş ve tafahhus (iyice araştırıp denetleme) idüb isnâd olunan husûs gayr–i vâki’ olmağın habsden ıtlâk (salıverme) olınub ehl–i sünnet cemaatından oldığı sicill–i muhâfza kayd olınmış iken yine mezbûrlar (yukarıda adı geçenler) merkum Rizaeddin evinde hâzır değil iken ber–tarîkle evine tac (bırakub sonra evinde: “KIZILBAŞ TACI vardır” deyû evini basub içinde bulunan cemi’ mal ü menâlin (tüm varlığını) garet ve yağma eyleyüb envâ’–ı zulm ve teadi (baskı ve işkence) olmışdır deyû arz itdüği ecilden husûs–ı mezbûr sıhhatı üzere teftiş ve arz olınmasını emr idüb BUYURDIM Kİ, (boş bırakılmış) vardıkda bu husûs evkât vechile (gereği gibi) takayyüd (dikkatli davranma) olub fi–l–vâki’ (gerçekten) rizaeddin’e isnâd (iftira, karalama) olınan mevâdı ehl–i vukuf ve mu’temedün–aleyh (güvenilir kişiler) ve bî–garaz müslümanlardan dikkat ve ihtimâmla (özenle çalışma) teftîş ve tafahhus (iyice araştırıp denetleme) eyleyüb göresin mezbûrın (Rizaeddin) hakkında isnâd olınan husûs vâki’midir? Yoksa mal mülk içün mi? Şer’le (mahkemece) sâbit olmış değil iken mücerred hilâf–ı vâki’ (olmadık) isnâd (iftira) ile evi basılub emvâl ve esbhabı garet olındığı sâbit olur ise müteveccih (iftira edenler) olanlardan aluverüb arz eyliesin.

BELGE:

BOA– Mühimme Defteri, cilt: 47, s. 44/112