EĞRİDİR’DE SÛRET BABA DERGAHI

YAZI: 10 Rabiyel evvel sene 990 (Mart 1582), Padişah 3. Murad dönemi, Sadrâzam KocaSinan Paşa, İrân’da Şâh 1. Tahmasb’tır. O yıl, Osmanlı– İran savaşı bütün hızıyle sürmektedir.

KİMDEN:

Padişah’tan

KİME:

Hamid (Isparta) Beği’ne ve Eğridir Kadısına HÜKÜM

KONU: Eğridir’de SÛRET BABA ZAVİYESİ şeyhi bu vakfı vakfedenin koşullarına göre yönetmediği için vakfın durumu kötü olduğu, bu zaviyenin iyice denetlenmesi için yetkili kişilere verilen buyruldu.

BELGENİN MEÂLİ

Hamid Beği’ne, Eğridir Kadısı’na HÜKÜMKİ,

Şeyh Mustafa nâm kimesne dergâh–ı muallâma (saraya) gelüb Eğridir kazâsında SÛRET BABA ZÂVİYE’sinin dedesi olub evkef–ı mezbûre (yukarıda adı geçen)de hilâf–ı şart–ı vâkıf (vakf eden kişi’nin koşulu) ba’z–ı cihât olınmamağla vakıf gadr olınmışdır (zarara uğrama) deyû bildirdiğin men’ olınmasın emir idüb BUYURDIM Kİ,

Vardıkda evkaf–ı mezbûrenin (yukarıda adı geçen) sahih ve ma’mûlün bih (yürürlükte olan düzen) vakfiyyesin (bir vakfın koşullarını bildiren tutanak) gönderdüb dahi hilâf–ı şart–ı vâkıf (vakf edenin koşullarınakkarşı) nemakule (ne söylenmiş) cihât olınmış ise ref’ idüb hilâf–ı şer’–i şerif (şeriata karşı) ve şart–ı vâkıf (vakıf edenin koşulları) min ba’d–i cihet (bundan böyle) olınmakdn hazer eyliyesin (sakınasın).

BELGE:

BOA– Mühimme Defteri, cilt: 47, s. 46/116

İSTANBUL TAHTAKALE’DE BOYUNLARI

VURULAN MELAMİ DERVİŞLER

YAZI: 1 Cemaziyelâhir sene 990 (24 Mayıs 1582) Padişah 3. Murad dönemidir.

KİMDEN:Padişah’tan

KİME: İzvornik ve Gradcaniçe ve Memlihateyn Kadıları’na HÜKÜM

KONU: Saray–Bosna’da birçok sapkın olduğu (Melâmi tarikatına bağlı Hamza Bâli 1562’de İstanbul’da Tahtakale’de Deveoğlu yokuşunda dervişleriyle birlikte boyunları vuruldu– Hamzavîler Ayaklanması) bunların Hamza Bâlî’nin adamları olduğu.

BELGENİN MEÂLİ

Dergâh–ı mu’allâm çavşularından imamzâde Mehmed’e verildi.

Bâ–Hatt–ı molla İzvornik ve Gradcaniçe vememlihateyn Kadılarına HÜKÜMKİ,

Mektup ve sûret–i siciller gönderüb Memliha–i bâlâ sâkinlerinden Mehmed Bin Hasan ve Hâcı Ali ve Ali Hoca ve İbrahim Halîfe ve Hüseyn Ağa ve Mustafa ve Ca’fer ve Hasan ve Çarkacı Behram ve Yassı Yusuf ve Osman Bin İshak ve diğer Osman Bin Hamza ve Hüseyin Bin Nasûh ve Ferhad ve Babağan Bin Ahmed ve Hasan Bin Derviş ve Yusuf Bin Mustafa nâm kimesneler izvornik Sancağı (Saray–Bosna’da) beği Ferhad ma’rifetiyle meclis’i şer’a (kadılara duyurulma) ihzâr olınub (mahkemeye çağırılma) bundan akdem (bundan önce) ilhâdı sâbit olub (gerçek inançtan dönme) katl olunan Hamza nâm (Sultan Hamza Bâlî) mülhidin mezhebi üzre olub içlerinden biri sultan nâmına olub avretleri bir yerde cem’ olub sohbet idüb şer’–i şerîfe muhâlif ef’âl–i kabîhaları (yakışıksız işler) olduğundan mâ’adâ “saltanat bizimdir” deyû da’vâ ider didikleri suâl olındıkda mezbûrlar (yukarıda adı geçenler) inkârlarıyle cevab virüb kazâ–i mezbûreden (adı geçen) ba’zı müselmanlar ve Ömer Halîfe ve Yusuf Halîfe Bin Mehmed nâm kimesneler Mehmed Bin Hasan “Ben sultan Hamza’nın yerine sultan Mehmed oldum” didiğine şehâdet eyleyüb ba’zı kimesneler dahi” Avretleriniz nâ–mahremdir, niçün cem’ idersüz?” didiklerinde “Size haram ise bize helâldır” deyû cevab virdiklerin ve birbirinün avretlerinün omuzlarına yapışub musâhabet itdiklerin ve nice ef’âl–i kabîha (çirkin yakışıksız işler) ların gördüklerin bahs eyleyüb arz ve i’lâm itdükleri ecilden (boş bırakılmış) vardıkda teftîşidüb fi–l–vâki’ mezbûrlar (yukarıda adı geçenler) vech–i meşruh üzre (gereği gibi) olub zikr olunan maddeler sâbit ve zâhir olur ise sipâhi thaifesindn (timar sahibi süvari) ise habs idüb arz eyliyesin.

Hasan Paşa âdemlerinden Ca’fer’e virildi.

BELGE: BOA– Mühimme Defteri, cilt: 47, s. 177/419

ŞEBİNKARAHİSAR’DAKİ KIZILBAŞLAR

YAZI: 11 Receb sene 990 (Temmuz 1582), Padişah 3. Murat dönemi, Sadrâzam: Koca Sinan Paşa, İran’da Şâh 1. Tahmasb’tır.

O yıllar, 1578–1590 Osmanlı –İran savaşları devam etmektedir.

KİMDEN:Padişah’tan

KİME: Karahisar–Şarkî (Şebinkarahisar) Sancağı Beyi ve Kadısına veHapsamana (Gölköy– Ordu) Kadıları’na HÜKÜM

KONU: Leske ve Hapsamana kadıları Padişah’a yolladıkları mektuplarında:” İlçe sipahileri mahkemeye başvurarak yörede Hak yolundan çıkanlar, KIZILBAŞLAR olduğu, bunlar üç halife (Haz. Ebu Bekir, Ömer, Osman)ye hakaret ettikleri, bu kişilerin denetlenip yargılanmaları sapık inançlarının yayılmasını önlemek gerektiği” bildirilmektedir.

BELGENİN MEÂLİ

Sahib–i adamlarından Ceşide virildi

Karahisâr –Şarki (Şebinkarahisar) Beği’ne ve Kadısı’na veHapsamana Kadıları’na HÜKÜMKİ,

Leske Hapsamana Kadıları mektub gönderüb kazâ–i mezbhure (adı geçen ilçe) sipahileri ve gayrileri mahkemeye gelüb kazâ–i mezbûre tâbi’ MUDİ nâm karye sâkinlerinden olan Ahmed ve karındaşı Ali ve Nirük (?) nâm kimesneler içün eşirrhadan (edepsizler) olub kiminin maalını sirkat (çalıp) şekavet itdiklerin gayri KIZILBAŞ olubçhr–yâr–i güzîne (Haz. Ebu Bekir, Ömer, Osman) sebb (sövüp sayma) itdikleri zâhir olub bu husûs a’yan–ı vilâyetden mu’temedün–aleyh (güvenilir kişi) sapâhilerce şehâdet itdiklerinden gayri fukara dahi bizim nâ–hakk (haksız olarak) yere emvalimiz alub teadîden (düşmanlık) hâli değildir deyû tekellüm (konuşm) itdiklerinde i’lâm eylemeğin BUYURDUM Kİ, ve mezkhurlerden (evlede duranlar) her bini evden çıkub akrabalara gidüb evleri hâli (boş) oldıkda kimesnenin hayri yoğiken ba’z–ı kimesneler gidüb ve burada bir vakit namaza hâzır olmazlar min–ba’d (bundan sonra) zâviye–i mezbûreye şeyh olanlar ma’rifeti olmadan zikr olunan vakıf evlerine kimesne girmeyüb şart–ı vâkıf üzere kayd–ı şer’–i mutahharadan (mahkeme) hüccet–i şer’ivye virilüb mûcibiyle amel olınmak bâbında hüküm ricâ eylemeğin imdi min ba’d mezkûr olan evler hâli oldıkda fukara olan kimesne tâlib olursa zaviye–i mezkûrde şeyh olan kimesne görüb şart–ı vakıf mhucibince ehli olan kimesnelere virilüb müşârün–ileyhin elinde olan hüccet–i şer’iyye ile amel olınmasını emir idüb BUYURDUM Kİ,

Emrim üzere min–ba’d (bundan sonra) vakıf evler hâli olub fukaradan kimesne tâlib oldıkda şeyh–i müşrün–ileyh görüb şart–ı vâkıf vler mûcibinci yürümeğe kadir ve evkat–i mescide cemaatla namaz kılmağa hâzır ve müstahak kimesneleret tevcih eyleyüb hilâf–ı şer’–i şerîf (şeriata aykırı) mugayir–i şart–ı vâkıf (vakıf edenin şartlarına aykırı) kimesneye işitdirmiyesin.

BELGE:BOA– Mühimme Defteri, cilt: 22, s. 36/78

İSPARTA YALVAÇ’TAKİ SUHTELERİN

CEZAEVİNE KONMASI

YAZI: 23 sene 990 (Eylül 1582), Padişah 3. Murat dönemi, Sadrâzam: Koca Sinan Paşa, İran’da 1. Tahmasb’tır Padişah 3. Murat döneminde kapıkulu disiplini hayli bozuldu, rüşvet ve suistimal saraya girdi.

KİMDEN:

Padişah’tan

KİME:

Hamid (Isparta) Beği’ne ve Yalvaç Kadısı’na HÜKÜM

KONU: Isparta sancağı Yalvaç ilçesi köylerinde bazı softalar köydeki kadınlara saldırdıkları, bunların yakalanıp iyice denetleme ve yargılandıktan sonra cezaevine konmaları buyurulmaktadır.

BELGENİN MEÂLİ

Mezbûre (adı geçen) hatunlara virildi

Hamid (Isparta) Beği’ne ne Yalvaç Kadısı’na HÜKÜM Kİ,

Kazâ–i mezbûrdan (yukarıda adı geçen) Derezbâd karyeden Şâhdâne ve Nevbi nâm hâtunlar karye–i mezbûrdan (adı geçen) Şakir ve Suhta Hüseyin nâm şekiller (eşkıya) mezbûrân (adları geçen) hâtunların gice ile evine gelüb fiil–i şeni’ (ırza geçme) eyledikleri mezbûr adı geçen) şakilerin ellerinden halâs (kurtulma) olmağa imkânları olmayub mezbhur Sufi (Softa) Muslı’yı başına balta ile urub fevt (öldürme) itmeğin mezbûr (adı geçen) Şakir firar idüb örf tâifesi (halkın kendiliğinden uyduğu gelenek (mezbûrelere (yukarıda adı geçen kadınlara) mezbhur (adı geçen) Muslı’yı ktl itdüniz deyû rencide itdiklerinde ve mezbûre hâtunlar kendü hâllerinde sâlihalar (namuslu) oldıklarına cemi ‘–i kesîr (birçok kişi) şehâdet (tanıklık) idüb ellerinde Suret–i sicilleri oldığın bildürdikleri ecilden BUYURDIM Kİ, (Boşbırakılmış) vusûl buldıkda (varınca) göresin husûs–ı mezbhur arz olındığı gibi ise bu husûs–ı mezbhur arz olındığı gibi ise bu hushus içün mezbhure hâtunları şer’–i şerîfe muhâlif ehl–i örfe rencide itdirmeyesin ol gaybet (gizlenen) ehl–i fesadı şer’le lâzım olanlara buldurub ahvallerini Şer’le (mahkeme) ile göresin sü’–i halleri (kötü iş) sabit olursa mezbûr şakileri habs idüb ahvâllerini yazub bildiresin.

BELGE:BOA– Mühimme Defteri, cilt: 48, s. 129/345

HEZARGARD’DA SÜCA VELİ DERVİŞİ BALI BABA DERGAHI

YAZI: 6 Şevval sene 990 (Ekim 1582), Padişah 3. Murad dönemi, Sadrâzam Koca Sinan Paşa, İran’da Şâh 1. Tahmasbtır.

KİMDEN:

Padişah’tan

KİME:

Hezargrad (Razgrad–Bulgaristan’da) Kadısına HÜKÜM

KONU: Hezargrad kazâsının Kara Lom (Çay) yöresinde Müteveffa Yahya Paşa Oğlu Bali Baba’nın Zaviyesi’nin geliri zaviyeye karşı bazı müderrislere verildiği, bu ise vakıf edenin koşullarına aykırı olduğu, buna engel olunması istenmektedir.

BELGENİN MEÂLİ

Hezargrad Kadısı’na HÜKÜMKİ,

Südde–i saadetime arz–ıhâl sunub kazâ–i mezbûrda (adı geçen) Kara–Lom mevkiinde Müteveffa Yahya Paşa Oğlu Bali Baba Zaviyesi’nin ve (boşbırakılmış, bu kasaba Rusçuk olabilir) ve kasabasında zhaviye–i mezbûre (yukarıda adı geçen) Şeyh Şüca’ devrişlerine vakf olub mahsûl–i vakf derûnında kendü ma’işetlerine vefa itmez iken ba’zı hükkham (kadılar) hilâf–ı şart vâkıf (vakf eden) kimi müderrise cibâyet (devlet gelirlerinin toplanması) ve tevliyyete (mütevelliye) arz idüb def’atla şekvâ (şikâyet etme) olınub hilâf–ı şart–ı vâkıf (vakf edenin koşuluna ters –aykırı) derhhal cemaatın ref’ine emir şer’le virilmiş iken men’ olmayub vakf harâb olmışdır i’lâm olınmağın şart–ı vâkıfa muhâlif olan cemaat def’ olınmasını emr idüb BUYURDUM Kİ,

Şart–ı vâkıfa (vakfedenin koşuluna aykırı) olan ref’ (kaldırıp) min ba’d (bundan sonra) hilâf–ı şart–ı vâkıf mahsul–ı vakfa kimesne dahl (karışma) itdirmeyesin.

Mühimme Defteri: BOA– cilt: 48, s. 156/874