VİLAYET–İ RUM’DAKİ SUHTELERİN

CEZALANDIRILMASI

YAZI: Muharrem sene 996 (Aralık 1587), Padişah 3. Murat dönemi, sadrâzam Kanijeli Siyavuş Paşa, İran’da Şâh 2. Şâh İsmail’dir. O yıl İspanya ile silâh bırakışmanın 2 yıl daha uzatılması, Lehistan (Polonya) ile barışın yenilenmesi.

KİMDEN: Padişah’tan

KİME: Hacı Piri ve Venura (?) Kadıları’na HÜKÜM

KONU: Rum vilhayetinde Suhte (softa) takımı yöre ahalisinin mal ve canına kast ettikleri, köyleri basıp, yolları kestikleri, yetkililerin bunların kötülüğünden ahaliyi kurtarması.

BELGENİN MEÂLİ

Sâbıka Karesi (Balıkesir) Sancağı Beği olub teka’üd idüb hâliyâ muhâfaza hidmetinde olan HÂCI PİRİ ve VENURA (?) Kadıları’na HÜKÜMKİ, Vilâyet–irum’da (Sivas, amasya, Çorum, Canik, Karahisar şarkî (Şebinkarahisar) Bayburd Kemah, Malatya, Divriği, Darende, Gerger, Kâhta, Bozok (Yozgat) ve Trabzon) bu sene zuhûr iden erbâb-ı fesâd zümre–i eşkıya ve levendân (kabadayı) ve kuttâ’ü–t–tarîk (yolkesici) ve sâir fesâd üzere olan SUHTALAR’ın mümkin olduğı üzere ele getürilüb (yakalama) haklarından gelinmesi ehemm–i mühimmhatdan (çok önemli) olmağın BUYURDIM Kİ, (boşbırakılmış) vardıkda hıfz ve zabt ve gereği gibi mukayyed olub fesâd ve şenaat üzere olan suhtalardır ve eğer gayrileri ele getürmekde ikdâm ve ihtimâm idüb (canla başla çalışmak) ve muhafazaya ta’yin olan sipahileri yanına getürdüb ve lâzım oldıkda kal’a dizdârlarından (muhâfız) kifayet mikdarı tüfenk–endhaz (tüfek kullanan) hussârları (kuşatan) alub ve kendü yarar adamlarınla tecessüs (araştırma) idüb gaybet (kaçma) iderlerse yatak ved uraklarına şer’le buldırması lâzım olanlara buldırub Siz ki, vilâyet–i mezkûre (yukarıda adı geçen vilâyetler) Kadılarısız ehl–i fesadı vilâyeti halkı mu’âveneti (yardımı) ile ele getürmekde müşârün–ileyh (adı geçen) müzâheret (yardım etme) idüb kâfesinin haklarından geldürüb muhâfaza içün ta’yin olınan sipâhiler şöyle ki, zamanı ile hidmetlerinde hâzır ve muhayyâ (hazırlıklı) bulunmayub fevt iderlerse (fırsatı kaçırma) bunın gibileri arz idesin ki, dirlikleri (ücretler) ahire (başkasına) virile ve kal’a dizdârları dahi lâzım oldıkda hussârları (muhafız) virmekde muhâlefet iderlerse mu’âteb (cezalanma) olurlar ammâ bu bahâne ile kendü hâlinde olanlara dahi dahl (karışma) olınmakdan ve kimesneden hiç bir husûs içün ahz u celb (yakalayıp götürme) olmamak içün emr–i şerîf yazılmışdır.

BELGE: BOA– Mühimme Defteri Tasnifi, cilt: 64, s. 228/588

ZINDIK TAŞÇIOĞLU YUSUF’UN

CEZALANDIRILMASI

YAZI: 10 Cemaziyelâhir sene 996 (Nisan 1588), Padişah 3. Murad dönemi, Sadrhazam Kanijeli Siyavuş Paşa, İran’da Şâh 1. Abbas o yıllarda Osmanlı –Avusturya savaşları sürüp gitmektedir, ilk defa Türk sınırları Hazar denizine dayandı.

KİMDEN:

Padişah’tan

KİME:

Ankara Sancak Beği, Ankara ve Çukurcuk kadılarına HÜKÜM

KONU: Küfrüne hüküm olunup öldürülen Nebi Oğlu Hasan’ın yakınlarından Taşçı Oğlu Yusuf’un zındık olduğu haşr ü neşri (ölülerin kıyamet günü bir araya toplanması ve dağılması) inkâr ettiği sapık inançlı olduğu, bunun yargılanıp cezalanması.

BELGENİN MEÂLİ

Emri götüren kimesneye verildi

Ankara Sancağı Beği’ne ve Ankara Kadısı’na ve Çukurcık Kadıları’na HÜKÜM Kİ, kazâ–i mezbhureden (adı geçen) (kadılar) ve müderrisin mahzar gönderüb bundan akdem küfrüne hükm olınub katl olınan nebi Oğlu Hasan nâm kimesnenin efradı olan taşçı Oğlu Yusuf nâm kimesne zındıkdır haşr ü neşri (ölülerin kıyamet günü bir araya gelip dağılacağı) inkâr eşleyüb şaki ve şerhir (hırsız) olub hazfi (ortadan kaldırma) vâcib ve lâzımdır deyû bildirdiğin ecilden mezkûrın (yukarıda adı geçen) ahvâli şer’le (şeriat üzeri) teftiş ve tafahhus (araştırma) olınmak emir idüb BUYURDIM Kİ, hükm–i şerîf vâcibü–l–ittibâ’ (yapılması gerekli)ımla vardıkda mezbhurın (adı geçenin) ahvâlini bî–garaz (yansız) ve mütedeyyin (dindar) kimesnelerden teftiş ve tafahhus idüb göresin fi–l–vâki’ (gerçekten) mezbûrın (adı geçenin) rafız ve ilhâdı (sapık inancı) şer’le (mahkeme) ile sâbit olursa sipahi ile habs idüb ahvali sübhut bulduğı üzere yazub arz eyliyesin değil ise ol bâbda şer’–i kavim (güçlü şeriat) ile âmil olub şer’–i şerîfe muhâlif işolmakdan ve bi–l–cümle hakdan udûl (sapma) ve inhiraf (ayrılma) eylemekden hazer (sakınma) eyliyesin şöyle bilesin.

BELGE:

BOA– Mühimme Defteri, cilt0 62, s. 257/

ÇORUM HIZIRBEY KÖYÜNDEN SAPIK

İNANÇLI ALİ VE OĞLU MEHMET’İN

CEZALANDIRILMASI

YAZI: 5 Cemaziyelâhir sene 1000 (Mart 1592), Padişah 3. muad dönemi, Sadrâzam Kanijeli Siyavuş Paşa, İran’da şâh 1. Abbas’tır. O dönemde, lehistan Osmanlı himayesini kabuletti, Türk sınırı ilk defa Hazar denizine ulaştı, kapıkulu’nun disiplini bozulmaya başladı, saray rüşvet, süi istimâl girdi.l

KİMDEN:

Padişah’tan

KİME:

Çorum Sancağı Beği’ne ve Kadısı’na HÜKÜM

KONU: Çorum ilçesinde Hızırbey köy halkından Ali ile oğlu Mehmed’in sapık inançlı oldukları, Hazret–i Ebu Bekir, Ömer ve Osman’a hakaret ettikleri, bazı kadınlara sarkıntılık yaptıkları şikâyeti üzerine haklarında soruşturma yapılması.

BELGENİN MEÂLİ

Mehmed’in kendisine virildi

Çorum Sancağı Beği’ne ve Kadısı’na HÜKÜM Kİ,

Sen ki Kadısın mektub gönderüb kazâ-i mezbûre tâbi’ (yukarıda adı geçen ileçe) Hızırbeğ nâm karyede sâkin Ali nâm kimesne ile Mehmed nâm oğlı tâife–i revâfızdan (sapık inançlılar) olub el–ıyazü bi–llâh (Allah’a sığındık) sebb–i nebî (peygabere hakaret) ve sebb–i cihâr,ı yâr (Hazret–i Ebu Bekir, Ömer ve Osman’a hakaret) idüb ve karındaşının hatunına fi’l–i şeni’ idüb (ırza geçme) ve sikke kazdırub Şâm’ı kat’ eyleyüb mukaddemâ Galata’da tutılub sicill olınub hakkından gelinmek (ortadan kaldırılmak) üzere iken halâs olub (kurtulup) ve istedükleri kimsenin kızın ve avretlerin çeküb daimâ fesâd ve şenâtdan (kötülük yapmak) hâli değildür deyû şer’la haklarından gelinmek bâbında emr–i hümâyûnım ricâsına arz eylediğin ecilden mezbûrlarun (adı geçenler) ahvâlleri şer’le (mahkemece) görülmesin emridüb BUYURDIK Kİ, (Boş bırakılmış) vardıkda mezburları (adı geçenleri) ihzâr idüb (duruşmaya getirip) gıybet iderlerse (gizlenirlerse) şed’le buldırub getürüb ahvallerin teftişidüb göresin.

BELGE:

BOA– Mühimme Defteri, cilt: 69, s. 223/445

DEVREK, MENGEN VE YILANCA’DAKİ KIZILBAŞLAR’IN YAKALANIP

CEZALANDIRILMASI

YAZI:13 Muharrem sene 1001 (Ekim 1592), Padişah 3. Murat dönemi, Sadrâzam Kanijeli Siyavuş Paşa (3. sadareti) İran’da Şah 1. Abbas’tır.

KİMDEN:

Padişah’tan

KİME:

Devrek, Mengen ve kılanca Kadıları’na HÜKÜM

KONU:Devrek, Mengen ve Yılanca ilçeleri köylerinde KIZILBAŞLAR olup kendi aralarında kadın erkek toplanıp sohbet ettikleri üç halife (Hazret–i Ebi Bekir, Ömer ve Osman)ye küfür ettikleri, bunların yakalanıp cezalarının verilmesi.

BELGENİN MEÂLİ

İbrahim’e virildi

Devrek, Mengen ve Yılanca Kadılarına HÜKÜM Kİ,

Sen ki Devrek Kadısı’sın mektub gönderüb kazâ–i mezbure (adı geçen) tâbi’ Vakud (?) nâm karyeden İsâ Bali ve Alican ve diğer Alican ve Ferad ve Dede Bali nâm kimesneler cemaatı ile ve Guzdan (?) nâm karyeden Şamanin ve Pîr Bende ve İmam Kulı ve Nizâmi ve Turdıhân ve Alimcan ve Aydın nâm kimesneler cemaatlariyle KIZILBAŞ nâmiyle meşhûr ve sebb–i çehâryâr (Hazret–i Ebu Bekir, Ömer ve Osman) idüb (küfür etme) ve hatunlarıyle giceler ile bir yarde cem’iyyet ve sohbet eyledikleri def’âtiyle zuhûr eylemişdir deyû şer’le (mahkeme) ahvâlleri görülmek bâbında emr–i hümâyûnım ricâsına arz eyledüğin ecilden BUYURDIM Kİ-, (Boş bırakılmış) vusûl buldıkda (ulaşınca) mezburları (adı geçenleri) meclis–i şer’a (mahkemeye) ihzâr (getirip) ve ahvâllerin ükât vechile hakk üzere teftiş ve tafahhus (iyice araştırma) idüb göresin fi–l–vâki (mezkûrlar adı geçenler) sebb–i çehâr–yâr güzîn (üç halifeye küfür ettikleri) idüb ayetleriyle bir yerde cem’ olub fısk eyledikleri (hak yoldan çıkma) müvâcebclerinde (yüzlerine karşı) şer’le sâbit olursa muhtâç–ı ırz olanları muhkem (sımsıkı) habs ve arz idesin olmayanların gereği gibi şer’le haklarından gelesiz amma hîn–i teftişde temâm–ı hakk üzere olub garaz ve taassubdan ve hilâfı vâki’ işolmakdan hazer idüb hakdan udûl itmeyesin.

BELGE:

BOA– Mühimme Defteri, cilt: 69, s. 93/185

MUCUR’DAKİ YENİÇERİLER’İN

CEZALANDIRILMASI

YAZI: 14 Ramazan sene 1003 (Mayıs 1595), Padişah 3. Mehmed dönemi, o yıl 16 Ocak’ta 3. Murad vefat etti, yerine yukarıda adı geçen oğlu 3. Mehmed tahta geçti. Avusturya cephesinde: Estergon, Eflâk’ta Yerköyü (Guigero–Romanya’da) bozgunları, Venediklilerle kapitülasyonların yenilenmesi, Cenevizlilerle ticaret antlaşması imzalandı.

KİMDEN:

Padişah’tan

KİME:

Hâcı Bektaş Kadısı’na HÜKÜM

KONU: Mucur’da yeniçerilerden Bekir ve Bali adındaki kişiler Hacı Bektaş dervişlerinden Hacı Said ve Mucur’dan ve Rahmatlu köylerinden bazı kişilerin paralarını, develerini ve nikâhlı kadınları alarak ahaliye baskı yaptıkları, bu kişilerin yargılanıp cezalarının verilmesi.

BELGENİN MEÂLİ

Yazıldı

Hâcı Bektaş Kadısı’na HÜKÜMKİ,

Taht–ı kazânızda MUCUR nâm karyede sâkin dergâh–ı muallâm yeniçerilerinden Bekir ve Bali nâm kimesneler Rahmetlü nâm karyeden Korkud ve Uçağası nâm karyeden Veli ve gayriler Hâcı Bektaş Veli dervişlerinden Hâcı Said ve Mucur’dan Sâlih ve Ablak nâm kimesneler kiminin akçesi atı ve devesi ve nikâhlu hâtunı alub ziyâde zulm ve teadîleri olduğı i’lâm olınmağın südde–i saadetim (saray) de yeniçerilerim ağası tarafından mektubla irsâl olınmışdır BUYURDIM Kİ, (boş bırakılmış) vardıkda müşârün–ileyhin (yukarıda adı geçen) mektubı mûcibince mezbûrları (yukarıda adları geçen) ihzâr idüb (huzura getirme) hakk üzere teftişidüb göresin arz olınduğı üzere ise ba’de–s–sübût (gerçekleştikten sonra) bulan hakların ağaların mektubı mûcibince alıviresin inâd ve muhâlefet idenleri yazub arz eyliyesin.

BELGE:

BOA– Mühimme Defteri, cilt: 73, s. 153/357