SAMSUN LADİK’TE KARA ABDAL ZAVİYESİNE DEDE ATANMASI

YAZI: 21 Sefer sene 1146 (Temmuz 1733), Padişah 1. Mahmud, sadrâzam Hekimoğlu Ali Paşa, İran Şahı Nadir Şâh’tır.

O yıl Hekimoğlu Ali Paşa Bağdad’ı İranlılar’dan geri aldı. 20 mayıs Venedikliler’le Pasarofça Antlaşması’nın bazı maddeleri değiştirildi. Padişah 1. Mahmud sürekli Güney Kafkasya ve Azerbayca’nın Osmanlı yönetimine geçmesine çalıştı.

KİMDEN: Eş–Şeyh Mehmed Halîfe İbn–i eş–Şeyh İbrahim’den

KİME: Divhan–ıHümâyûn’a arîza

KONU: Lâdik (Samsun ilinde) ilçesi ABDALköyündeki KARAABDALZAVİYESİ’nin meşihat (Şeyhlik) ve zaviye–darlık görevini yüz yıldan beri vakıf şartı gereğince babası Şeyh İbrahim’in yaptığı, şimdi ise yaşlı olduğundan zaviyedarlık ve mütevelliliğini yapamadağı bu görevi oğlu Şeyh İbrahim’e kendi isteğiyle günde iki akçe karşılığı teslim ettiği ve elinde berâtı olduğu halde haricten Hüseyin Bin Abdi adında biri bu vakıftan hak iddia ettiği bildirilmektedir.

I. BELGENİN MEÂLİ

Devletlü inâyetlü Merhametlü SULTANIMHazretleri sağ olsun

Lâdik kazâsına tâbi’ABDAL karyesinde vâki’ (bulunan) KARAABDAL SULTAN ZAVİYESİ’nin zaviye–darlık ve tevliyetine (vakıf işlerine bakma görevi) yüz seneden mütecâviz (geçen) âbâ an cedd (babadan oğlua) pederim eş–Şeyh İbrahim Efendi meşrutiyyet üzere (kanuna uygun olarak) mutasarrıf olub (kullanma hakkı) pîr–i ihtiyâr (pek yaşlı) oldığından hüsn–i rizâsiyle tevliyet–i mezbûrı (adı geçen mütevelliliği) bu kullarına kasr–ı yed (el çekme) ve tevliyet–i mezbûre (adı geçen mütevelliliği yemi iki akçe vazîfe ile ber–mûcib–i şart–ı vakıf (vakıf şartı gereğince) bu kullarına tecîh (verme) ve askerî tarafından yedime (elime) Derât–ı Şerîf ihsân buyurılub meşihat–ı zaviye–darlığa pederim Şeyh İbrahim ber–mûcib,i şart–ı (kanun uygun olarak) vakıf mutasarıf iken HÜSEYİN BİN ABDİ nâm kimesne zuhûr ve gûnû–gûn (türlü türlü) tecvirât ile (yalan dolan) meşihat ve zaviye–dârlığın nısfı zaviye olmak üzere müceddeden Anadolu Muhâsebesine kayd ile meliyyeden üzerine berhat ve hilesi bundan akdem arz olındıkda zikr olınan meşîhat ve zaviyedârlığın pederim eş–Şeyh İbrahim kasr–ı yedinden (el çekme) ve nısf–ı hahiri ecnebiden olan Hüseyin Bin Abdi’nin ref’inden (hükümsüz kalma) ve mûcib–i şart–ı vakıf (vakıf koşulu gereğince) bu kullarına tevcîh (verildi) ve yidime (elime) rüûs–ı hümâyun (vakıflardan ücret alana verilen belge) ihsân buyurılub tevliyet–i mezbûrın (yukarıda adı geçen) kaydı rûz–nemçe–i askeriyyeden (günlük olaların yazıldığı defter) der–kenâr olınmadğından tevliyet zikr olınmayub kayd–ı askerhiden kalmağla merâhim–i aliyyelerinden (ulu kişinin mehameti) mercûdır ki, (umulur) pederimin ve mezbhur (adı geçen) Hüseyin Bin Abdi’nin kayıdları Anadolu Muhâsebesinden ve bu kullarına tevcîhi (verilmesi) Rhus–ı Hümâyun (vakaflardan ücret alana verilen belge) tarafından hâlâ üzerimde olan tevliyyet–i askerî rûz–nemçesinden der–kenâr olınub yedimde (elimde) olan rüûs–ı hümâyûn tedbil (değiştirme) ve ber–mûcib–i şart –ı vakıf( vakıf şartı gereğince) tevliyet ve meşîhat ve zâviyedârlık cümlesi ber–berat olınub bu mübaret günler hürmetine bu kulları mesrur buyurılmak bâbında emr u fermân Devletlü İnâyetlü Merhametlü Sultanım Hazretlerinindir.BENDE

Eş–Şeylh Mehmed Hâlîfe ibn–i Eş– Şeyh İbrahim

DER– KENÂR SÂHH

ASKERî RÛZ– NAMÇE

Lâdik kazâsına tâbi’ Kara Abdal nâm karyede medfun (gömülü) Kara Abdal Sultan Zaviyesi’nin ber–mûcibi şart–ı vâkıf iki açe ile mütevellisi olan Şeyh İbrahim rizâsiyle sulbi (kendi evlâdı) oğlu Mehmed’e kasr–ı yed (el çekme) itmekle bin yüz otuz sekiz senesi Cemaziyelâhir mûcibince yedine Berât–ı âlişân... Fî 21. S. sene 1146 (Temmuz 1733) MÜHÜR(Mehmed)

RÜÛS DEFTERÎ

Meşihat ve Zaviye–dârlık Vakf Zâviye–i Kara Abdal Sultan der–karye–i ABDAL tâbi kazâ–i LADİK

Zikr olunan meşîhat–ı zâviye–dârlık vazîfe–i muayyene (belirli görev) ile evlâddan âbâ an cedd (babadan oğula) yüz seneden mütecaviz eş Şeyh İbrahim’in ber–vech–ı meşrhut bâ–berât–ı âlişan bundan akdem üzerinde iken ecânibden (yabancı) Hüseyin Halîfe Veled Abdi zuhûr ve hilâf–ı inhâ (atamaya karşı) zikr olınan meşihat ve zâviye–dârlığın nısfını ber–takrîb ile (bahane ile) üzerine berât... mezkûr (adı geçen) Şeyh İbrâhimin oğlu eş–Şeyh Mehmed Hâlife’ye tevcîh olınub temâm yedine berât–ı şerîf–i âlî–şân verilmek bâbında inâyet ricâsına vâki’ hâl bi–l–iltimâs Ladik Kadısı Mehmed Efendi arz eylemekle mûcibince ref’inden tevchih olınub fî 10. S. sene 1146 tarihinde rüûs–ı hümâyûn virilmişdir Fermân Sultanımındır.

2. BELGENİNÇEVİRİSİ

SADR–I ANADOLI İZZETLÜ FAZİLETLÜ EFENDİ HAZRETLERİ

HUSÛS–I MEZBURI GÖRÜB İ’LÂM EYLİYESİN DEYÛ BUYURILDI

SÂHH

İ’LÂMLARI MÛCİBİNCETEVCÎH VEBERÂT BUYURILDI

Fî 9. L. sene 1146

Fermhan–ı âlîlerine imtisâlen arz ve derkenâra nazar olındıkda Lâdik kazâsına tâbi’ Kara Abdal nâm karyede vâki’ Kara Abdal Sultan Zaviyisi’nin zaviye–darlık êbâ an ced yüz seneden berû evlhadiyyet ve meşrûta üzere Şeyh İbrahim’in olub mutasarrıf iken cânibden Abdi başka zâviye olmak za’miyle hilâf–ı inhâ yedine kendü üzeine berât itdirüb ba’de mezbhur abdi ref’ ve Şeyh İbrahimin yüz otuz sekiz senesinde ibka olındığı rûz–namçe–i askeriyyede mukayyed olmağla Anadolu Muhâsebesinde dahi kayd olub bal’de merkum Abdi fevt olmağla nısf–ı meşihat ve nısf–ı zâviye–dârlık müteveffânın sulbi oğlul Hüseyin Halîfeye babası mahlûlünden ve İbrahim ref’inden tevcîh olındığı derkenârı nâtıkdır merkum Şeyh İbrahim zikr olunan zaviyenin zaviye–dârlığını ve tevliyet ve meşihatını sulbi oğlu Şeyh Mehmed’e kasr–ı yed idüb ecânibden hilâf–ı inhâ ile nısf zaviye ile nısf–ı tevliyet ve nesihata mutasarrıf olan Hüseyin ref’inden babası İbrahim kasr–ı yedine işbu sâhib arz ü i’lâm Mehmed Hâlifeye tamâmen tevcîh ve yedine berât âlişân ihsân buyurılmak ricâsiyle Ladik Kadısı mehmed Efendi dâ’ileri arz itmekle mucibince tevcîh ve cümlesi berât ile ihsânı bâbinde inâyet–i istid’â eylediğiMÜHÜR(Mehmed)

BELGE: BOA– Ali emiri, 1. Mahmud No 9346, 2 adet.

KIZILBAŞLAR’A SALDIRILARI KARŞILIĞINDA SOLAK MEHMET PAŞAYA KOCAİLİ SANCAĞI ARPALIK OLARAK VERİLMİŞTİR.

YAZI: Evahir (1–10) Receb sene 1146 (aralık 1733 Padişah 1. Mahmud dönemi, o yıl Bağdad’a hücum edip şehri kuşatan İran Şahı, Nadir Şahı Topal Osman Paşa yenerek şehri kurtardı. 20 mayıs 1733’te Venedikliler ile Pasarofça Antlaşmasının şartları yenilendi. Avrupa tarzı ordu yetiştirme işi ele alındı.

KİMDEN:Divân–ı Hümâyûn’dan

KİME:Kocaili (İzmit) Sancağı Mutasarrıfı Solak Mehmet Paşa’ya

KONU: Irak’a saldıran İranlılar (Kızılbaşlar) birçok defa Osmanlı Ordusu tarafından yenildikleri halde yine saldırılarını sürdürmekte oldukları bunları iyice çökertmek için Solak Mehmet Ali Paşa ile birlikte 1734 yılı İranlılar’ın üzerine yürümeleri padişah tarafından buyurulurken Solak Mehmet Paşa’ya Kocaili sancağı ARPALIK (ESKİDEN memurlara ücretine ek olarak 19 999 akçe – 166.66 kuruştan ibaret tımara denirdi) olarak verildiğine ilişkin Ferman verilmiştir.

BELGENİNMEÂLİ

SÂHH BUYURULDU

BER–VECH–İ ARPALIK KOCAİLİ SANCAĞI MUTASARRIFI SOLAK MEHMED PAŞA DÂMETMUALLÂYAHÜKÜMKİ

Bu def’a Kerkük (Irak’ta) vak’asında Ser–Asker Osman Paşa (Topal) bi–kazâ–i Allahütealâ vâsıl–ı gülşen–saray–ı ukbâ (öbür dünyayı kazandı olub bu âne gelince avn–ı milk–i gayûr (vatan uğruna) ile KIZILBAŞ ilhâdı, maaş (gerçek inançtan dönenler) kerrharen ve arrâren münhezim (bozguna uğrama) ü makhûr (yenik) olagelmişler iken yine hadlerini bilmeyub bu gûne hareket–i habîs–i (kötü) nihâyete cesâret eylemeleri teheyyüc–i (coşma) gayret–i şâhane ve âteş,i hamiyyet–i hüsrev–âneme (padişahın onuru) bâıs u bhadi (neden olan) olmağla in–şâallahüteâlâ bundan böyle melâ’in–i esfure (lânetlenmiş kişiler)nin gereği gibi kahr u tenkilleriyle (örnek olacak ceza verme) hadlerini bildirmek aksây–ı metalib (son isteği) pâd–şâhânem oldığına binâen müretteb ve mükemmel sefer–i hümâyûnım mukarrer (kararlaşmış) ve in–şâ’ –allahüteâlâ destûr–ı ekrem şîr,ı efhem (büyük arslan) nizâm–ı âlem nazm–ı menâzımu (sıraya koyan) ümem (müslümanlar) mükemmel–i nâmûsu–l–saltanatü–l–uzmâ (padişahlık namusu) feth–i merâtibü–l–hallâku–l–kübrâ vezîr–i a’zam ahsen–i şeym–i zafer–i medâr ve serdâr–ı ekrem nusret–i âlemcelîlü–l–mikdârım ALİPAŞA edâme Allahüteâlâ iclâlühü ve zı’fe bi–n–nasr ve –t–te’bîd (gücü iki kat artsın) iktidâruhu ve ıkbâlühünün âlem–i zafer–i tev’em Hazret–i Rasûl–i Ekrem ve hâbîb–i muhterem sallâllahü teâlâ aleyhi ve sellemin zîr–i sâye–i hümâ (kutluluk) paye–i meymenet ivâyelerinde (yüksek derece kısmet etsin) mukarenet–i yümn ü ikbâl ü (uğurlu nasıl olsun) fevz ü iclâl ile (saygısı artsın) bi–zzât hareket ve nühfeti (gizlilik) muhakkak olub bi–avn–i teâlâ mükemmel kapuları halkıyle ol vusûl ü luhûk (ulaşma) eylemek üzere Anadolu ve Rumeli’nde vâ ki’ vüzerây–ı ızâm (büyük vezirler) ve mirmîrân–ı kirâm (beylerbeyi) ve shair asâkir–i zafer–ı irtisâmımın (?) bir ân akdem hareket ve ol savbe (tarafa) vusûle müsâraatları husûsları evâmir–i aliyyemle kendûlere tenbîh–i ekîd ü teşdît ü te’kîd olındığından başka shair tedârîkât–ı kaviyye ve levâzım ve mühimmât–ı seferiyyenin i’dât u tertibine (hazırlayıp düzenleme) ibtidâr olunmağla (işe başlama) Senki Mirmîrân–ı mûmâ–ileyhsin mirmîrân–ı kirâmın yarâr u nâm–dârı oldığına binâen avâtıf–ı (iyilik) aliyye–i mül kânemden Kocaile sancağı sana tevcih (verildi) olınub nefer–i pâk ü güzîn–i tâmü–s–silâh (seçkin asker) ve kaviyyü–l–kader (güçlü mikdarda) kapun halkıyle sefer–i hümâyûnuma me’mûr ta’yîn kılını gele kırk yedi senesine mahsûben livâ–i mezbûrdan (adı geçen sancaktan) muayyen olan efrâd–ı seferiyyen şimdiden tescîl ve tarafına teslîm olınub kat’an teallül (işten kaçma) ve tereddüt olınmamak üzere seferiyyen emr şerifi ısdâr ve işbu emr–i şerîfimle mübâşîr ta’yîn olınan (boşbırakılan) ile irsâl olınmışdır vusûlinde Sen ki Mirmîrân–ı mûmâ–ileyhsin kırk alti senesini zariyyesinden zaman ki iktizâ iden hazariyye ile kırk yedi senesi seferiyyesini bi–t–temam tescîl ve ol mikdâr nefer kapun halkını tâmmü–s–silâh ve kaviyyü–. kaderde darb ü harbe kadir tüvânâ (güçlü) ve bahâdır richal–i girûdâr (savaşçı) dan olmak şartıyle techîz (silâhlama) ve tekmhil ve levhazım–ı seferiyyeneki tamâmen görüb hâzır ve üheyyâ turub ba’de ne gûne emri şerîfim vârid olur ise mhucebince amel ve hareket eylemen bâbında fermân–ı âlî–şânım sâdır olmışdır BUYURDIM Kİ

Fî Evâhir (1–10) Receb sene 1146 (aralık 1733) BUYURDUMKİ

Bir sûreti: Kocaeli sancağında vâki’ Kadılara ve a’yân vilâyete Mirmîrar mûmâ–ileyhin kırk yedi senesine mahsûben efrâd–ı seferiyyesinin şimdide aceleten tahsili ve tarafına bilâ, tereddüd tamâmen edâ ve teslîmi içün.

BELGE:BOA– Cevdet Askerî No 3128

BULGARİSTAN BALÇIK’TA AKYAZILI SULTAN

DERGAHI’NA MÜTEVELLİ HEYET ATANMASI

YAZI: 25 Şevval sene 1149 (Şubat 1737), Padişah 1. Mahmud ve Sadrâzam Silâhdar Seyyid Mehmed Paşa dönemidir.

O yıl, Rus ve Avusturya savaşları başladı, 4 Ağustos’ta Hekim Ali Paşa Bosna’da Avusturya kumandanı Hildburgausen’i bozguna uğrattı, Vidin’e hücum eden Avusturya kuvvetlerini İvaz Mehmet Paşa mağlub ettiği gibi Rusları Özü ve Kılburun’dan uzaklaştırdı, Avusturyalılar’dan Adakale’yi kurtardı.

KİMDEN: Akyazılı Sultan Tekkesi’nde Zâviye–dâr Derviş Halil’den

KİME : Divan–ı Hümâyhunda arîza

KONU: “Balçık (Bulgaristan’da) ilçesi, Batova köyünde bulunan AKYAZILI SULTAN ZÂVİYESİ VAKFI’nın su değirmeni, taşınmaz mallarına bazı kişilerin elgeçirmeye çalıştıkları, bu vakfın malvarlığını bu kişilerden kurtarmak zor olacağından bu vakfı Babü–s–süaade Ağası (Topkapı Sarayı’nda hadım ağalar) gözetimine verilip yine eskisi gibi Hazine–i mânde mütevellik (Devlet hazinesine kalıp tasarruf edilen para) benim üzerimde kalması için gerekli işlemin yapılması” dileği.

METNİN ÇEVİRİSİ

SÂHH

MÛCİBİNCEBABÜ–S–SÜAADEAĞASINEZÂRETİNEKAYDUİBKAOLINMAK

BUYURULDU

25. L. sene 1149 (Şubat 1737) Devletlü Saadetlü SULTANIM Hazretleri Sağ olsun.

Bu kulları Balçık kazâsına tâbi’ Batova nâm mahalde vâki’ AKYAZILU ZÂVİYESİEVKAFI’nın altmış dört akçe (21.33 para – 0.54 guruş) hazîne–i mândem (Devlet hazinesine kalıp tasarruf edilen para) mukabili ber–vech–i te’bhid zâviye–dâr ve mütevelli olub lâkin kazâ–i mezbhurda (adı geçen) ba’z kimesneler fuzûlî Vakf–ı şerhife müteallık değirmen ve ba’z eşyaların zabt ve mahsûlâtı ekkü bel’ eylemek âdetlemüstemirreleri (sürekli) oldığından ellerinden halâs mümkin olmayub külli mudâlele itmeleriyle merâhim–i aliyyelerinden mercûdır ki (siz ulu kişinin merhametinden beklenen) vakf–ı mezbhur (yukarıda adı geçen) kimesnenin nezâretinde olmayub saadetlü bâbü–s–saade ağası nezâretlerine ilhâk ve yine kemâ fi–l– evvel bu kullarına ber–vech–i te’bîd hazîne–i mândeme mukabil ibkâ (bırakılmak) bâbında emr ü ferman devletlü saadetlü Sultanım hazretlerinindir.

BENDE– İ

Derviş Halil Mütevelli veZaviye–dâr

ŞART–I VÂKIFD ER–KENÂR

Vakf–ı mezbûrın vaktifeyye–i ma’mûl bahâsı mukayyed olmamağla şart–ı vâkıf ne vechile oldığı ma’lûm değildir fermham devletlü sultanım hazretlerinindir.

Fî 9 Ramazan sene 1149

SÂHH

BU HUSÛSZÂVİYE–DÂRLIK VETEVLİYLETİNARZ–I HÂLİLE

NEZÂRETEİLHAKOLINDIĞIVARMIDIR?

DER– KENÂR

Zikr olınan zâviye–dârlık ve tevliyyetde vazîfe–i muayyene ile tedârik ve hazîne–imânde eylediği altmış dört akçe ulûfesi mukabili ber–vech–i mezbûr Derviş Halil üzerinde oldığı defterde mesthur ve kimesne nezâretinde değildir emr–i fermân devletlü sultanımındır.

Fî 26 Şa’ban sene 1149

SÂHH

TARİHİTEHARîR OLA

Hâlâ minvâl–i meşrûh üzere mukayyeddir fermân devletlü sultanımındır.

Fî 24 Şevval sene 1149

SÂHH

Bu makule zâviye–dârlık ve tevliyyetin arz–ı hâl ile nezârete ilhâk olına geldiğiKüçük Evkaf Muhâsebesi’nde mukayyeddir ferman devletlü sultanım hazretlerinindir. Fî 25 Şevval sene 1149

SAHH

BELGE: BOA– Ali Emiri Tasnif 1. Mahmud, No 9239

ARAPGİR’DE IŞIKLAR KÖYÜNE İMAM ATANMASI(X)

YAZI: Hicrî 1199, (Milâdî 1784,) Padişah I. Abdülhamid dönemidir. O yıl 19 Ocak günü Osmanlı Devleti Kırım’ın Ruslar tarafından ilhakını tanıdı, 24 Şubatta da Rusya ile ticaret Antlaşması imzaladı.

KİMDEN:

Divân–ı Hümâyun’dan

KİME:

Padişah’a

KONU: Arapgir İlçesi Işıklar Köyü’ndeki Murtaza Efendi ve Ali Bey Cami’sine bir Hatip (imam) gerektiği, buraya da Ömer Halife’nin atanması uygun olacağı.

BELGENİN MEÂLİ

İZN–İHÜMÂYÛNIM OLMIŞDIR

Arz–ı Bende–i Bi–mikdar oldır ki Şevketlü Krerâmetlü Mehabetlü Kudretlü Velîni’metim Efendim Pâd–şâhım

Arabkir kazasına tâbi Işıklar nâmkaryede vâki Murtaza Efendi ve Ali bey Cami’nin hitâbeti mahlûl (boş) olmağla erbhabı istihkakdan Ömer Halîfe’ye sadaka buyurılmak recâsına Arabkir nhaibi arz itmeğin bâlâsı “İZN–İHÜMÂYÛNIMOLMIŞDIR” deyû hatt–ı hümâyûn inâyet–makrûnlarîyle tezyîn (süsleme) buyurılmak bâbında emru ferman şevketlü kerâmetlû mehâbetlü kudretlü Velini’ metim efendim pâd–şahımındır

BELGE:

BOA–İ.E. HAtt–ı Hümâyun No: 468