KEBAN VE ERGANİ MADENLERİNİN TOKAT’TA

ERİTİLMESİNE SON VERİLMELİDİR

SÂHH İZZETLÜ DEFTERDÂR EFENDİ TAKRÎRİNİZMUCEBİNCEEMRİNİİSDÂRİTDİRESİZDEYÛ BUYURULDU

14. Za (Zilka’de) sene (1) 211 (Nisan 1797) HÜKÜM

METNİN ÖZETİ

ERGANİ VE KEBAN BAKIR MADENLERİNİ TOKAT’A GETİRİP

ERİTMEK YERİNE YERİNDE İŞLEMENİN DEVLETE AZ

HARCAMAYLE MAL OLACAĞI

Yazı:

5 Zilka’de sene 1211/1797 yılı, Padişah 3. Selim dönemi, Vidin Valisi Osman Pazvantoğlu’nun başkaldırması, Fransız Generalı Napolyon Bonapart’ın Mısır’a çıkması.

Kimden:

Tophane-yi Âmire Emini

Kime:

Padişah’a arz

Konu:

Ergani ve Keban Bakır madenlerini Tokat’a getirip işlemek yerine çıkarıldığı yerde işlenmesi devlete daha kârlı olacağı, çünkü araba, deve vb. ile kantar başına beşer kuruş taşıma ücretini taşıyıcılar az bularak şikâyet etmektedirler. Kantar başına bir kuruş taşıma zammı yapılsa devlet hazinesine hayli zarar getirmektedir. İşlenmiş bakır İstanbul’da Tophane ve Hasköy’deki top dökümü için gerekli maddedir.

Belge:

BOA – Cevdet İktisat No 372, 3 adet

Hâlâ Erzurum Valisi Vezir-i Mükerrem Sa’adetlü Yusuf Ziya Paşa Hazretleri tarafından vârid olan tahrirâtdan mahrec bir mâddenin hulâssa-yi mefhumunda TOPHANE-Yİ ÂMİRE ve Hasköy Karhânelerinde isâğı olınacak toplar içün iktiza iden nühasın bundan akdem hîyn tertibinde ba’z-ı masarifini mübeyyin müşârü-n-ileyh tarafından Dersaadet’e takdîm olunan defterde beher kantar nühâs-ı ma’mûlin Tokad’dan Samsun İskelesine naklîçün beşer guruş ücret vaz’-ı birle Başmuhasebe’ye kayd ve suret i’tâ olınmış ise dahi teshîl-i maslahat içün eshab-ı araba ve şütürân ve hayvanata beher kantarında birer guruş zamm ile nakil idülmişiken yine feryâd ve tezallümden hâli olmayub nühâs naklinden imtina’ eylediklerinden bu keyfiyyet umûr,ı mühimmenin ta’tiline bâdi olmağla rahmen li-l-fukara ikişer guruş dahi zamm ile beher kantarına yedişer gurur nakliyye virilmek üzere mukaddem virilen suret kaydı terkîn ve ol-vechle hesâbına mahsûb olınacağını mutazammın emr-i âlî isdâr ve tesyîr buyurılur ise nühâs-ı mezkürün vaktiyle iskele-yi mezbûra nakil ve tenzilin zeri’a olacağını ve ücret-i mezkürenin tertib-i sâbıkından ziyâde ikişer guruş zammı cânib-i mîriye eğerçe hasâreti mûcib olub ancak senevî i’mâli müretteb olan iki yüz batmandan ziyâde nühâsın Ergani ma’deninden i’mâline ikdâm olınarak ziyâde hâsıl olan nühâsın faizi işbu iki yüz guruşın zamm maddesine gâlib olınacağını ve tokuz senesine mahsûben Ergani ma’deninde i’mâl olunan mühâs-ı hâm iki yüz elli ve on senesinde üç yüz bin batmanı mütecâviz olmakdan nâşi tüccara fruht lazım gelse yalnız on senesi hâsılatından canib-i miriye dokuz yüz kese akçadan ziyade fâiz husûle geleceğini beyân-ı birle zamm hususına müsa’ade buyurılmasına müşârü-n-ileyh bir kıt’a kâime ve mektubunda tahrîr ve inha ider derkenâra havâle olındıkda Keban ve Ergani ma’denlerinden Tokad’a gelüb tabh olınan nühâsın cânib-i mîriye lüzûmı kadarı Samsun iskelesine nakil ve ma’dâsı fruht olınmak muktezây-ı nizâmından olmağla Dersaadet’e gelecek nühâsın Tokat’dan Samsun iskelesine kadar beher kantarına beşer guruş ücret-i nakliyye hesâbına mahsûb olınmak hususı mukaddem tanzîm olınmış oldığı Başmuhâsebeden ba’de-l-ihrâc iktizası İzzetlü Darbhâne-yi Âmire Nazırı Beyefendi kullarından isti’lâm olındıkda inhâ.