DİYARBEKİR İSYANINDA İDAM EDİLENLER

VE SÜRGÜN OLANLAR

Yazı:

6 Ramazan 1235 (Haziran 1820) yılı, Padişah 2. Mahmud dönemi, Sadrâzam: Seyyid Ali Paşa’dır.

O yıl Kasım ayında Etniki Eterya Rum Cem’iyyet Rêisi ALEKSANDIRİPSİLANTİyönetiminde Eflâk ve Buğdan’da (Romanya’da) Yunan isyanının patlak vermesi. Yanya (Yanina-Yunanistan’da) valisi TEPEDELENLEALi Paşa’nın başkaldırması.

Kimden:

Amid (Diyarbekir) Kadısı el-Hâc Hüseyin’den

Kime:

Divân-ı Hümâyun’a - Rapor

Konu:

Diyarbekir İsyanı’nda suçlu bulunanlardan bazısı idam, bazısı da sürgün edildikten sonra bunların üzerinde devlet malı (mukataa) bulunanların elinden bu araziler geri alındığı gibi kendi mülkleri de devlet tarafından zabtedilerek isteklileri mezadla satılması için emr-i şerif (Ferman) çıkarıldığı, bu miri tarafından geri alınacak arazinin bir bölümü köylerdedir.

BELGENİN ÇEVİRİSİ:

Arz-ı Bendeleridir ki,

Diyarbekir’de tahaddüs (meydana çıkan) iden fesâd ve ihtilâle bâdî (neden olan) olan ŞEYHZADE HAFİDİ MEHMED BEY ve KARA HOCA OĞLU ÖMER ve serdâr-ı belde (kumandan) İSKENDER ZADE HACI MUSTAFA’nın i’dam ve izâleleriyle (yok etme) Diyarbekir Müftüsü bulunan SEYYİD MEHMED MES’UD ve nâib-i (kadı vekili) belde ŞERİFMEHMED’in nefy ü iclâları (sürgün edilip uzaklaştırılmaları) bâbında Fermân-ı kazâ ceryan-ı şah-âne sudûr itmişise de ber-takrîb (bir yolunu bularak) firâr itmiş oldıkları sâbıka Diyarbekir Valisi saadetlü BEHRÂMPAŞA hazretleri tarafından bâ-tahrîrât inhâ (yazıyle bildirilmiş) ve ahali-i cânibden bâ-mahzar (ahali tarafından toplu dilekçe sunularak) sû’-i hâlleri inba’ (kötü durumları bildirildiği) olduğuna binâen uhdelerinde (üzerlerinde) olan mukataât (hazineye ait bir arazi veya varidâtın bedel karşılığında kiraya verilmesi) ve emlhakin (ev, tarla, bağ bahçe) ref, olunması (ellerinden alınması) bâbında sudûr iden Hatt-ı Hümâyun-ı (Ferman) mülük-âne mûcibince undelerinde olan sekiz kıt’a maktûât (değeri biçilmiş) ref’lerinde (ellerinden alınarak) cânib-ii mirîye zabt ile bir tâlibine (isteklisine) fruht içün mezâde kaimeleri (satılması için mezada çıkarma) ve merkumûnın (yukarıda adları geçen isyancıların) sâlifü-z-zikr (yukarıda sözü edilen) ref’ olunan mektû’âtdan maadâ (ellerinden alınacak devlet malından başka) zabt ve tasarruflarında ne makule emlâk (zabtedip sahip oldukları mal mülk) vardır keyfiyyeti ber-vech-i bâlâ (yukarıda anlatıldığıgibi) izâh ve der-aliyyeye (İstanbul) arz ve i’lâm olunmak üzere hâlâ MA’DEN-İ HÜMÂYÛNEMÎNİ(Ergani Ma’deni) ve DİYARBEKİR Valisi Saadetlü AHMEDPAŞA hazretlerine hitâben işbu sene-i mübâreke evâhir-i Rebiyyü-l-âhirinde emr-i şerîf virilmiş olduğu derkenârdan nümâyan (belli) olub ber-minvâl muharrer (yazıldığı gibi) virilen emr-i şerîfin vusûlinden bahsla merkumûnın (isyan edenlerin) ref’ olunan maktûâtlarından (devlet malı) karye-i DERMEŞUD (köyünde), karye-i HARİLU ve Hassa-i Hâss (yıllık geliri yüz bin akçeden fazla olan dirliklerdir).

Manzûr ve ma’lûm-ı devletleri buyuruldukda derkenarı mûcibince emr-i şerîf tahrîri bâbında emr u ferman Devletlü Saadetlü sultanım Hazretlerinindir.

Kuyruklu İmza MÜHÜR: Mutabıktır

DERKENÂR MÜHÜR (el-Hac Hüseyin)

HATT-IHÜMAYUN: SÂHH TELHÎSİMÛCİBİNCEEMR-İŞERÎFİ ISDÂROLUNSUN BUYURULDU

Fî 6 Ramazan sene 1235 (Haziran 1820)

Belge:

BOA – Cevdet Dahiliye, No 9713