ON İKİNCİ BÖLÜM
DÜVAZLAR DA VE
GÜLBENKLER DE HZ. ALİ
> >
> >
> >
DÜVAZLAR DA VE GÜLBENKLER DEHz. ALİ
Konubaşlığımız olan Düvazlar ve Gülbenkler de kavramının ötesindeDüş’ler de, Umut’larda, Feryatlarda, Dem’ler de, Semah’larda, Şiirlerde veBeddualarda da dile getirilen Hz. Ali deyimine kısaca değinmek istiyoruz.
Hz.Ali, Alevi inancının içine hem çok yönlü, hem de derinlemesine girmiştir. Onunkadar bu inancı etkileyen belki de hiç bir veri yoktur. Aleviler güzel olan herşeyde onu görmüş, güzel olan her şeyi ona benzetmiştir.
İçtenliklesöylenmesinin ötesinde bu ilgi ve sevgi toplumda sınırsız bir kabul gördüğündenAleviler bir ozanın söylediğini, kendi söylemiş gibi nesilden nesile, dildendile aktarmış, bazen kısmen yenilemiş, bazen de ozanın yerine kendi isminianarak ona sahip çıkmıştır.
> >
Teslim Abdal bir şiirinde
Mürvetim var Hak Muhammed Ali’ye
Daha sizden gayrı kimim var benim
Hızır ile Hacı Bektaş Veli’ye
Daha sizden gayrı kimim var benim
> >
Diyerekkendisi ile Hak Muhammed Ali arasındaki sevgiye ve yakınlığa vurgu yapıyor.
> >
İlhamî Abdal ise bu sevgiyi turnaya yaktığı bir deyişte dile getiriyor.
İki turnam gelir başı cigalı
Eğlen turnam eğlen Ali misin sen
Birisi Muhammed birisi Ali
Eğlen turnam eğlen Ali misinsen
Yoksa Hacı Bektaş Veli misinsen
> >
Ünlü Bektaşi Dede BabalardanHilmi Dede, bir beyitinde HakMuhammed Ali yoluna bağlılığını
Bende-i Ali Abâyız
Biz Hüseynilerdeniz
Diyerek dile getiriyor.
Hz. Ali’yebende olmanın hem ödül, hem de umut olduğunu söyleyen Kul Himmet Üstadım ise,
Müminler bu yola türapolursa
Mahrum kalmaz Ali diyeçağıran
Darda, bunda, zulumatta kamırsa
Mahrum kalmaz Ali diye çağıran
Güzelolan her şeyin ve sevginin yanında, Mürşitve Rehber gördüğü Hz. Ali’yesadakatin, ona tam ikrar vermekle olacağının önemine Şah Hatayii şöyle dikkat çekiyor.
Mürşide rehbere eyle itaat
Zahirde batında gözle sadakat
Muhammed Ali’den kaldı emanet
Bağçe donanınca güller alına
Onusevmenin, gönülden bağlanmanın bir bedel gerektirdiğini, sevgisini ifade edeninetkin ve yetkin Ehli Beyt düşmanlarının gazabına uğrayıp eza ve cefa göreceğinivurgulayan Pir Sultan Abdal bir beyitinde
Fetva vermiş koca başlı KörMüftü
Şah diyenin dilin keseyim deyü
Satır yaptırmış Allah’ın laneti
Ali’yi seveni keseyim deyü
Diyerek ifade ediyor. AncakEhli Beyt ve Hz. Ali sevgisinin böyle cezalarla sona erdirilemeyeceğini dehemen şu şiirinde ekliyor.
Ahiri katlime ferman yazılsa
Çıksam teneşire tabut düzülse
Kefenim biçilse mezar kazılsa
Yine geçmem ala gözlüŞah’ımdan.
Pir Sultan Abdal, Hz. Ali sevgisinden vaz geçmek şöyle dursun, ona büsbütündaha yürekten bağlanmanın gereğini ise hem özlem, hem de bu yasağı koyanabaşkaldırıya dönüştürmek için yazdığı sayısız deyişlerinin birinde,
Gönül çıkmak ister Şah’ınköşküne
Can boyanmak ister Ali müşkine
Pirim Ali Oniki İmam aşkına
Açılın kapılar Şah’a gidelim
Demektedir. Hatta bu coşku ateşi ile tümAnadolu’ya, Türkmen boylarına, Ali bendelerine çağrıdan da geri durmayarak Alisevgisi için herkesi başkaldırıya davet edip artık beklemeye tahammülününkalmadığını,
Kızılırmak gibi bendinden boşan
Hama’dan Mardin’den Sivas’a döşen
Düldül eğerlendi Zülfikar kuşan
Ali’m ne yatarsın günlerin geldi
Diyerek böyle dile getirir. Ve bu kavgada Hz. Ali’ninsadece bu dünyada değil, sorgu gününde de onu yanlız bırakmayacağını vurgular.
Ene’l-hak dedik de çekildik dara
Adab erkan bize doğru yol oldu
Sorgucular geldi sual sormaya
Yardımcımız Şah-ı Merdan Al’oldu.
Hz. Alisevgisi ve ona bağlılığı, onu sevenlere öyle bir coşku ve umut vermiştir ki, Kul Himmet Üstadım bir şiirinde,
Pîr bugün bize geldi
Gülleri taze geldi
Önü sıra Kamberle
Ali Murtaza geldi
Sözleri ile telavvuz etmektedir. Bu şiirlerin önemli birkısmı Cemler de Düvaz olarak da hep birlikte katılımcılar tarafından huşuiçinde okunmakta, ayinde dua ve feryat sesleri bir birine karışmaktadır.
Ehli Beyt’e, dolayısı ile Hz. Ali’ye yapılanhaksızlıkların da işlendiği düvazların birinde Seyyid Nesimî,
Yezidlerde buğz ittiler Ali’ye
Hacı Bektaş Balım SultanVelî’ye
Yolumuz uğradı Kızıldeli’ye
Ah senin dertlerin dermanHüseyin
Diyerek dile getirilmektedir.
Aleviler de Hz. Ali sevgisi onuçağrıştıran diğer isimlerle de dile getirilmektedir.
Kul Himmet Üstadım’ız
Onda yoktur yadımız
Şah-ı Merdan aşkına
Hak vere muradımız
Beyitinde Tarikat kapısında kianlamı yiğitler yiğidi, bilgeler bilgesi Hz. Ali anlamına gelen Şahı Merdan deyimi ile Kul Himmet Üstadımonu telaffuz etmektedir. Derviş Kemalise Döne döne ve tekrar savaşan Hz. Alianlamına gelen Haydar-ı Kerrardeyimi ile onu anmakta, ve rızalığın, gönüllülüğün onda olacağına dikkatçekmektedir.
Derviş Kemal dilim dilim
Rıza lokması yiyelim
Hep birlikte Hüü diyelim
Haydar-ı Kerrar aşkıyla.
Elbette Hz. Ali yanlız başınaanılmaz. O yaratan Yüce Allahın sevgili kuludur ve Peygamber Hz. Muhammed ile birlikte anılacaktır. Alevilik, diğer Semavi dinlere deaynı Allah tarafından indirildiğinden hareketle biz Kalü Bela’dan (Ezelden beri) bu yana inanırızdiyerek diğer kudsiyetlerle birlikte onu anarlar. Bunu Derviş Kemal bir şiirinde şöyle açıklıyor.
Muhammed’le Şahı Merdan,
Zebur, Tevrat, İncil, Kur’an,
Akıl, mantık, ilim, irfan
Vardır bizim yolumuzda.
Ehli Beyt ve Hz. Ali sevgisiAlevilerde adeta bir yaşam nedeni, bir varoluş sebebidir. Bu sevgi uğrunaçekilen her cefa katlanarak daha içten Hz. Ali sevgisine, daha fazla yaşamsevincine dönüşüyor. Hz. Ali’ye sevgi ve bağlılık içeren milyonlarca şiire,düvaza, beyite rağmen her eli kalem tutan, her saz çalan, her okuyan ve yazanbu anlamda ona bir şeyler daha eklemiş, kendinden bir şeyler daha katmıştır.
Bir ömür boyunca horlandım,ancak,
Buna rağmen seviyorum Ali’yi.
Çile çekip hayli zorlandım,ancak,
Buna rağmen seviyorum Ali’yi.
Şah’ı sevdim diye hakir gördüler,
Ak alnıma kara leke sürdüler,
Kimi zındık, kimi dinsiz dediler,
Buna rağmen seviyorum Ali’yi.
Nice iftiraya maruz kalmışım,
Yüreğimden derin yara almışım,
Çaresizlik girdabına dalmışım,
Buna rağmen seviyorum Ali’yi.
Ali’yi seveni suçlu saydılar,
Bu nedenle nice canakıydılar,
Bizim başımıza cennetkoydular,
Buna rağmen seviyorumAli’yi.
Derviş Kemal bu aşk beni bezdirdi,
Yaşam boyu dert gönlümü yüzdürdü,
Yıllar yılı yobazlara ezdirdi,
Buna rağmen seviyorum Ali’yi.
GörülüyorkiHz. Ali sevgisi ekonominin Arz-Talepdengesinin dışında bir işlev görmektedir. Bupiyasada Hz. Ali sevgine olan talep tüm bu kadar veriye rağmen yeterliliğevarmamış, doyuma ulaşmamıştır.
Yetmemişinsanlar temsili resimlerini yüreğine bastırmış.
Yetmemişinsanlar onu çağrıştıran Zülfikârkolyeleri ile boyunlarını süslemiş.
Yetmemişevine, odasına, el aletine işlemişveya ona boyamış.
Yetmemişoğluna, torununa ismini vermiş,kendisi ile bütünleştirmiş,
Yetmemişonu çağrıştıran Haydar, Bin Ali, HasanAli gibi isimleri evlatlarına takmış,
Yetmemişdualarına, gülbenklerine taşımış,
Yetmemişmezar taşlarına kazımış,
Yetmemiş.... Yetmemiş….Yetmemiş.....
Zaten Hz. Ali sevgisiAlevilere yetmez. Onlar üstüne bir de Ehli Beyt sevgisini de eklemişler.
YetmemişHz. Ali’nin çocuklarının acısını da paylaşmışlar.
Tarihtehiç bir örneği bulunamaz ki KerbelaVakası kadar derin, Kerbela Vakası kadar içten, Kerbela Vakası kadar uzunsüreli bir anma, bir yas tutulmuş olsun.
Aleviinsan Kerbela vakasını öyle sahiplenmiş ve onu yaşamının öyle bir yerineoturtturmuş ki Muharrem ayında sadece oruç tutmuyor, bir de yas çekiyor.
Alevican Muharrem de karalar bağlar.
Alevican Muharrem de eşi ile, kızı ile, tornu ile onun feryat ve figanını işler, YaHüseyin diğerek yürekleri dağlar, Ah- Vah ederek feryat ve figan eyler.
Bu öylederin ve içten bir sahiplenmedir ki Muharrem yasında su içmediği gibi,hayvanına eza etmemek için onu bile çifte koşmaz.
Bu öylederin ve içten bir sahiplenmedir ki Muharrem yasında eşi ile aynı yastığa başkoymaz.
Bu öylederin ve içten bir sahiplenmedir ki Muharrem yasında kokular sürünmez, traşbile olunmaz.
Bununadı Ehli Beyt sevgisidir.
Bununadı Hz. Ali sevgidir.
Bu öyle derin bir sevgidir ki babasının yasını 40 güntutan Alevi can, Kerbela yasını 1400 senedir tutmakta, o aşkı ve sevgiyiailesinden fazla onlara göstermektedir.
Kul Himmet üstadım bir beyitinde
Yalvarırım Muhammed’e Ali deyü Ali deyü
Ağlar gezerim dünyada Ali deyü Ali deyü.
Sözleriile bunu çok daha iyi açıklamaktadır.
Aşık Hüdai de bir şiirinde Ehli Beyt ve Hz. Alibağını şöyle anlatmaktadır.
Ehli-Beyt’e düşman Ali’ye düşman
Muhammed’i sevdim dese yalandır
Pirim Hacı Bektaş Veli’ye düşman
Muhammed’i sevdim dese yalandır
Ali’yi seveni öldürüp asan
Kerbela’da İmam Hüseyin’i kesen
Resul’un soyuna kasteden süfyan
Muhammed’i sevdim dese yalandır.
CemlerdeDüvaz olarak okunan bir deyişinde ŞahHatayii şöyle diyor.
Ene’l-hak dedik de çekildik dara
Adab erkan bize doğru yol oldu
Sorgucular geldi sual sormaya
Yardımcımız Şah-ı Merdan Al’oldu
Bu örnekte görüldüğü gibi Alevilerde ona bağlılığın ötesinde,darda kalınınca kurtarıcının da Hz. Ali olduğu vurgulanmaktadır.
Tevazusundan dolayı Budala İsmail mahlasını kullanan ve Hz. Ali sevgisini güzel gördüğü herşeyde bulan, ayrıca darda kalanın kurtarıcısı olarak da gören bir ozanımızbeyitinde
Hakk’ın bin bir ismi Ali görünür.
Budala İsmail umudum Balım
Boğazım zincirde nic’olur halim
Mürvet hey erenler gayrete gelin
Yedi iklim bekçisi Ali gel yetiş.
Diyerekbenzeri bir örnek verir.
Alevilerde Hz. Ali’ye olan sevgi dualarında,bereket sofralarında, 40 yemeklerinde, cenaze merasimlerinde de görülür.
> >
Bism-i Şah Allah Allah...
Allahulu sofra dolu. Geldi Ali sofrası. Gitti gönüllerin gamı yası. Bereket-i Halil İbrahim.Şahidi Cebrail olsun.
Nuh-u Nebi Kerem-i Ali.Gülbengi Hacı Bektaş-i Veli. Artsın eksilmesin. Taşsın dökülmesin. Yiyenehelal, kotarıp getirene, pişirip yedirene delil olsun. Kazaya, belaya kalkan,her iki dünyada güzel mekan. Bütün hizmet edenlerden Hakkrazı olsun. Biz yedik içtik helal olsun. Geriden yenisi gelsin, tekneniz hep doluolsun. Mümin canlar şad, münafıklar berbad olsun. Şah-ı Merdan Ali, dost ehliniher zaman görsün, gözetsin. İsteyene devlet, dileyene hayırlı evlat, her yuvayaacısı olmayan, tuzu az tatlı geçim versin. Gülen göze gözyaşı gelmesin, ocağısönmesin. Haram olan kalsın, helal olan aka aka coşa taşa gelsin. Şah versinŞah versin Şah versin.
Ya Allah ya Muhammed ya AliDost...(61)
> >
Aynı şekilde Hz. Ali sevgisi ve inancı Gülbenlerindede yer edinmiştir.
> >
Bism-i Şah Allah Allah...
Dolumuz dolu ola. Yolumuzkaim (her zaman var olsun anlamında) ola. Bizim içeceğimiz dolu Şah-ı Merdan,Şirr-i Yezdan, İmam Aliy-yel Mürteza’nın dolusu ola. Şah Ali’m bizleri yenindenyakasından, üçlerin, beşlerin, yedilerin, onikilerin, kırkların katarındandidarından ayırmaya. Her daim görüp gözete. Yolumuzu Yolsuz’a, Pir’size,arsız’a düşürmeye. Gerçeğin demine, Erenlerin Evliyaların ve Enbiyalarınkeremine, gerçeğe, yalnızca gerçeğe Hüü...
Allah Hüü ya Ali Dost... Aşkile...
Şah-ı Merdan Dolusu alancanlara nur-iman olsun. Gittiği yer gam kasavet görmesin.
> >
Allah Hüü Dost Eyvallah.
Aleviler Gülbenklerindesürekli 12 İmamları, Erenleri Evliyaları, Enbiyaları anar ve Hz. Ali ile birlikte onlardan da medet umar ve dilerler. Er’i, Er’denayırmazlar.
> >
Bismi Şah Allah Allah.
Dildendileklerinizi, kalbinizdeki hayırlı muratlarınızı, Şahı Merdan Ali vere,saklıya, bekliye, yamana uğratmıya. Yaşlarınız uzun ola, dalı budaklı ola. Kalbinizgehver ola. Kalbiniz bütün ola. Destiniz derman ola. Küfrünüz iman ola,yardımcınız Oniki İmamlar ola. Oniki imamların darından, didarındanayrılmıyasınız. Bu divan, o divan ola. Bundan sorulursa ondan sorulmuya. Abtesinizabtes ola, namazınız niyaz ola. Kırklar makamında Şahı Merdan Ali’nin defterinegeçmis ola. Gerçeğe Hü Mümine Ya Ali.(62)
> >
Alevilergerek dualarında, ve gerekse Gülbenk’lerinde Hz. Ali’yi anarken aynı zamandabir çok güzelliği, toplumsal barışı, kişinin çevresine hayırlı olmalarınıdilemeyi de ihmal etmezler.
> >
Bismi Şah Allah Allah
Hizmetinkabul, yüzün ak, muradın hasıl ola. Zihnin açık, hizmetin topluma hayırlı ola. HakkMuhammed Ali yardımcın, Hızır klavuzun olsun. Destindemen, küfrün iman, Şahı Merdan gönlün mihmanı olsun. Gerçeğe Hüü Mümine YaAli.(63)
> >
Aynışekilde Hz. Ali ismi Semahlarda dasöylenir. Sadece bilinen ismi değil, ona atfedilen diğer isimlerle de anılır. CanlarSemah dönerken, diğerlerinin secdeyekapandığında söylenen örneklerden birinde,
> >
Allah Allah
Geldiğiniz yerler dolu olsun Nur’dan,
Yardımcınız olsun ol Şahı Merdan
Biz de böyle gördük Mürsit’ten, Pir’den
Biz bir Semah çektik Hakk aşkına.(64)
> >
AlevilerHz. Ali sevgisini hayallerinde, rüyalarında, düşlerinde de taşırlar.
Rüya âlemine daldım uykuyla
Ben gerçeği gördüm deli dediler
Allah’tan bir ayet inmiş vahiyle
Hak Muhammet hakk’ın kulu dediler
Bir kapıdan girdim pirler oturmuş
Oniki İmam da hizmet yetirmiş
Sanki yüzlerini nura batırmış
İşte Şah-ı Merdan Ali dediler
Bu hayallerini, Hz. Ali ile bütünleştirenlerden olan Derviş Himmet bir şiirinde duygularınıdile getirirken
Ben Derviş Himmet’im derdim bir tümen
Denizlerin taş–i lali birsemen
Şah Necef iklimi HindistanYemen
Şah–ı Merdanile gezdiğim yerler.
Diyerek onunla bir aradaolmanın özlemlerini yansıtır.
Genç Abdal sevgisini bir yakarış ile sunarken,
Dergahına geldim niyazeyledim.
Medet Allâh, Yâ Muhammed, YâAli.
Aşkın kitabından avazeyledim.
Medet Allâh, Yâ Muhammed, YâAli.
Sivas/ Madımak’ta katledilenMuhlis Akarsu ise ona sevgisini,“Cennet ve huri istemem, sen benim ol yeter” dizeleri ile dile getirir.
Akarsuyum Böyle Vereyim Dursun
Senin Aşkın Onu Yaksın Kavursun
Anladım Alimsin Canımsın Nursun
Kanber Selman Senin Olsun Sen Benim.
Ozan Turabi evrenin kuruluşunda Hz. Ali’yi görmektedir
Adem, huri şu dünyaya gelmeden
Muhammed Ali’nin nurun gördün mü
Hak nasibin almış kudret eliyle
Hünkar Hacı Bektaş Piri gördün mü.
Teslim Abdal da Hz. Ali her dem anmak gerektiğine dair öğüt vermektedir.
Vefasız bu yola basamaz kadem
Fehmeyle bu sözü adem ol Adem
Zikreyle Muhammet Ali’yi her dem
Der Büryani vuslat olduk canana.
Sıtkı Baba ise Hz. Ali ile Hz. Muhammed’in VedaHutbesi dönüşü Gadirhum’da Hz. Ali için söylediği ‚”Ali’nin kanı benimkanım, Ali’nin canı benim canım, Her kim ki Ali’yi severse beni sever…)hadisine gönderme yaparak onların bir can olduğunu vurgulayarak anıyor.
Çatılmadan yerin göğün binası
Muallakta iki nur’a düş oldum
Birisi Muhammed, birisi Ali
Lahmike lahmi(65) de bire düş oldum.
Virani içinde 12 İmamların isminin deanıldığı bir Düvaz’da onu elinde Zülfikarı ile kahraman bir savaşçıolarak anmaktadır.
Virani’yem niyazım var Üstada,
Elinde Zülfikâr hem ehli gaza
Binbir dondan baş gösterdi Ali el Mürteza
Biz bir bildik, dedik Allah Eyvallah.
Kısacası Hz. Ali anlatılmakla bitmez. Onun Erdemleri,gönüllere taht kuran sevgisi, doruklara varan çoşkulara da sığmaz. Alevilik,Hz. Ali sevgisi ile beslenir, onunla gürleşir, onunla akar, onunla çağlar,onunla kendini ifade eder.
SözümüzüPir Sultan Abdal’ın bir deyişi ilebitirelim.
Pir Sultan Abdalım şunda
Çok keramet var insanda
O cihanda bu cihanda
Ali’ye saydılar bizi